Ανακαλύψτε τα περιεχόμενα του πέμπτου τεύχους.

Ο θαλάσσιος σκώληκας που νικά το δηλητήριο με …δηλητήριο: το μυστικό επιβίωσης του Paralvinella hessleri

Οι υποθαλάσσιες υδροθερμικές πηγές (ή πίδακες) είναι από τα πιο αφιλόξενα περιβάλλοντα στη Γη, με τοξικά επίπεδα αρσενικού και υδρόθειου. Ο μικρός θαλάσσιος σκώληκας Paralvinella hessleri είναι το μοναδικό γνωστό ζώο που ζει στο πιο ζεστό σημείο αυτών των πηγών στον δυτικό Ειρηνικό ωκεανό.

Πρόσφατες έρευνες αποκάλυψαν πώς καταφέρνει να επιβιώνει σε τόσο ακραίες συνθήκες. Ο σκώληκας αποθηκεύει το αρσενικό και το θείο μέσα στα κύτταρά του, όπου οι δύο τοξικές ουσίες μετατρέπονται σε ένα σταθερό, ακίνδυνο ορυκτό, την κίτρινη σανδαράχη (As₂S₃). Με αυτόν τον εντυπωσιακό μηχανισμό, ουσιαστικά «πολεμώντας το δηλητήριο με δηλητήριο», ο σκώληκας καταφέρνει να εξουδετερώνει τις τοξικές ουσίες, προστατεύοντας τον εαυτό του από τις θανατηφόρες επιδράσεις του περιβάλλοντός του.

Η ανακάλυψη αυτή αποκαλύπτει έναν μοναδικό μηχανισμό προσαρμογής και επιβίωσης και διευρύνει τη γνώση μας για τους βιολογικούς μηχανισμούς σχηματισμού ορυκτών στο σώμα αυτών των οργανισμών.

Περισσότερα εδώ

Μια πολύτιμη δωρεά στη Συλλογή του Μουσείου

Το Μουσείο δέχθηκε πρόσφατα μια εξαιρετικά σημαντική δωρεά κυρίως ζωολογικού ενδιαφέροντος από την οικογένεια Τουρνάκη. Η συλλογή περιλαμβάνει περισσότερα από 2.500 δείγματα εντόμων (Λεπιδόπτερα, Κολεόπτερα και Υμενόπτερα) και αραχνιδίων, 1.230 δείγματα θαλάσσιων ασπόνδυλων (Σπόγγοι, Κοράλλια, Μαλάκια, Εχινόδερμα κ.ά.), 120 δείγματα σπονδυλοζώων (κυρίως αμφίβια και ερπετά), καθώς και ορισμένα δείγματα ορυκτών και απολιθωμάτων. Τα περισσότερα είναι σε πολύ καλή κατάσταση και συνοδεύονται από πολύτιμες πληροφορίες, όπως η ημερομηνία και η περιοχή συλλογής.

Ο Στάθης Τουρνάκης (1926-2022), φυσιοδίφης από παιδί, παρότι δεν ήταν βιολόγος, ασχολήθηκε με εντυπωσιακή συνέπεια με τη συλλογή, τη συντήρηση και την ταξινόμηση των δειγμάτων του. Με καταγωγή από το Διμηνιό Κορινθίας, είχε ταξιδέψει σε όλη την Ελλάδα, παρατηρώντας και συλλέγοντας έντομα και άλλα μικρά ζώα στη στεριά και κοχύλια στις παραλίες, τα οποία ταξινομούσε με επιμέλεια. Στο τέλος της ζωής του, η προσωπική του συλλογή αριθμούσε χιλιάδες δείγματα. Την επιθυμία του να δωρίσει τη συλλογή στο Μουσείο πραγματοποίησαν τα παιδιά του, Ελένη (Νέλλη) και Δημήτρης, καθώς και η εγγονή του, Jenni Κατερίνα Rein-Sharpe.

Οι συλλογές που προσφέρονται στο Μουσείο καταγράφονται στις επιστημονικές βάσεις δεδομένων του και αξιοποιούνται για ερευνητικούς και εκπαιδευτικούς σκοπούς. Σύντομα θα ολοκληρωθεί η συντήρηση της Συλλογής Στάθη Τουρνάκη, ενώ θα ακολουθήσουν η αναγνώριση των δειγμάτων σε επίπεδο είδους, η ψηφιοποίηση και η εισαγωγή τους στη βάση δεδομένων του Μουσείου.

Οι επιστημονικές συλλογές των Μουσείων Φυσικής Ιστορίας αποτελούν πολύτιμες «τράπεζες» δεδομένων και σημαντικές μαρτυρίες για την παρουσία ειδών στον ελληνικό χώρο, ιδιαίτερα σε μια περιοχές που μεταβάλλονται λόγω ανθρώπινων δραστηριοτήτων και κλιματικής κρίσης.

Νέα από τα έργα μας

Έγκυρη πληροφόρηση και ανοιχτή πρόσβαση στα αποτελέσματα της παρακολούθησης των λιμνών της Ελλάδας

Το Ελληνικό Κέντρο Βιοτόπων-Υγροτόπων (ΕΚΒΥ), παράτημα του Εθνικού Μουσείου Φυσικής Ιστορίας Γουλανδρή, παρέχει έγκυρη πληροφόρηση και ανοιχτή πρόσβαση στα αποτελέσματα της παρακολούθησης των λιμνών της Ελλάδας, μέσα από ειδική ιστοσελίδα που διατηρεί.

Η ιστοσελίδα συγκεντρώνει και παρουσιάζει δεδομένα για τις λίμνες στην Ελλάδα, στο πλαίσιο εφαρμογής της Οδηγίας Πλαίσιο για τα Ύδατα (2000/60/ΕΚ). Ειδικότερα, οι επισκέπτες της ιστοσελίδας μπορούν να έχουν πρόσβαση σε μετρήσεις βιολογικών και φυσικοχημικών δεδομένων και της διακύμανσης της στάθμης των λιμνών για περαιτέρω χρήση ή ανάλυση, να περιηγηθούν σε διαδραστικούς θεματικούς χάρτες και να συγκρίνουν την κατάσταση των λιμνών μεταξύ διαφορετικών περιόδων παρακολούθησης.

Πρόσφατα αναρτήθηκαν τα δεδομένα των βιολογικών και φυσικοχημικών παραμέτρων και της διακύμανσης της στάθμης των λιμνών με βάση τις μετρήσεις που έχουν γίνει έως και το τέλος του έτους 2024.

Το ΕΜΦΙΓ/ΕΚΒΥ λειτουργεί αδιάλειπτα το Εθνικό Δίκτυο Παρακολούθησης των λιμνών από το 2012. Η παρακολούθηση διεξάγεται στο πλαίσιο του Εθνικού Δικτύου Παρακολούθησης Υδάτων και εποπτεύεται από τη Γενική Διεύθυνση Υδάτων του Υπουργείου Περιβάλλοντος.

Περισσότερα εδώ

Διήμερο εκδηλώσεων προβολής και ευαισθητοποίησης για τη βιοποικιλότητα

Το Μουσείο, αξιοποιώντας τη νέα έκθεση «ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ. ΟΛΑ ΣΥΝΔΕΟΝΤΑΙ», διοργάνωσε στο Κέντρο ΓΑΙΑ, στις 15 & 16 Νοεμβρίου 2025, ένα διήμερο εκδηλώσεων αφιερωμένο στη βιοποικιλότητα, στο πλαίσιο του Χρηματοδοτικού Προγράμματος του Πράσινου Ταμείου «Φυσικό Περιβάλλον και Κλιματική ανθεκτικότητα 2025 – Οικονομική Υποστήριξη Εξωστρεφών Δράσεων 2025».

Οι εκδηλώσεις του διημέρου περιλάμβαναν:

• Ημερίδα ενημέρωσης και διαλόγου με θέμα Ε «Βιοποικιλότητα. Όλα συνδέονται: προκλήσεις και συνέργειες», όπου ειδικοί και κοινό αντάλλαξαν απόψεις και προβληματισμούς (Σάββατο 15/11, Αμφιθέατρο «Άγγελος Γουλανδρής»).
• Βιωματικά εργαστήρια STEAM και εικαστικά εργαστήρια για παιδιά, γεμάτα δημιουργικότητα και ανακαλύψεις (Κυριακή 16/11, Κέντρο ΓΑΙΑ). Τα εργαστήρια STEAM πραγματοποιήθηκαν σε συνεργασία με το Children’s Institute of Technology, ενώ τα εικαστικά εργαστήρια συντόνισε ο κ. Γιάννης Κρανιδιώτης, του οποίου η καλλιτεχνική πρακτική βρίσκεται στη διασταύρωση τέχνης και επιστήμης, με βασικά εκφραστικά μέσα το φως, τον ήχο, την κίνηση και τη διάδραση.
• Ξεναγήσεις στη νέα έκθεση, που έδωσαν στο κοινό την ευκαιρία να γνωρίσει από κοντά τη συναρπαστική ιστορία της βιοποικιλότητας και το πλέγμα των αλληλεξαρτήσεων που κρατούν τη φύση ζωντανή.

Με το διήμερο αυτό, το Μουσείο επιδίωξε να εμπνεύσει μικρούς και μεγάλους να κατανοήσουν τη σημασία της βιοποικιλότητας για τη ζωή μας και την ισορροπία του πλανήτη, να υιοθετήσουν πιο υπεύθυνες στάσεις και να αναλάβουν πρωτοβουλίες για την προστασία της φύσης. Παράλληλα, ενίσχυσε την απήχηση και το μήνυμα της νέας έκθεσης, αναδεικνύοντας τον ρόλο του Μουσείου στην προστασία και διατήρηση του φυσικού περιβάλλοντος και στη συνολική προσπάθεια για ένα βιώσιμο μέλλον.

Νέος εκθεσιακός χώρος για το Παναχαϊκό Όρος

Το ΕΜΦΙΓ/ΕΚΒΥ ανέλαβε τη δημιουργία της μόνιμης έκθεσης του Κέντρου Πληροφόρησης Παναχαϊκού Όρους στο Πουρναρόκαστρο Αχαΐας, καθώς και τον σχεδιασμό μιας κινητής έκθεσης για τον ορεινό όγκο. Το έργο χρηματοδοτείται από τον Δήμο Πατρέων, στο πλαίσιο Προγραμματικής Σύμβασης με τον Οργανισμό Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής.

Η νέα μόνιμη έκθεση αναδεικνύει τον φυσικό και πολιτιστικό πλούτο του Παναχαϊκού, του βορειότερου βουνού της Πελοποννήσου. Μέσα από ελκυστικές εκθεματικές επιφάνειες με εύληπτα κείμενα και εντυπωσιακό φωτογραφικό υλικό, προπλάσματα, προβολές και διαδραστικές ψηφιακές εφαρμογές, οι επισκέπτες θα μπορούν να γνωρίσουν τη σπουδαιότητα του ορεινού όγκου. Η έκθεση αναμένεται να ανοίξει τις πόρτες της τα τέλη Δεκεμβρίου του 2025.

Παράλληλα, σχεδιάσθηκε κινητή έκθεση αποτελούμενη από roll up banners, αφισέτες Α3 που αναδεικνύουν την πλούσια βιοποικιλότητα του βουνού, καθώς και συνοδευτική ταινία. Η έκθεση αυτή θα αξιοποιηθεί από τα στελέχη του Δήμου Πατρέων από τη νέα χρονιά, για την ενημέρωση και ευαισθητοποίηση σχολικών μονάδων και φορέων που δεν έχουν τη δυνατότητα να επισκεφθούν τον ορεινό όγκο ή το Κέντρο Πληροφόρησης.

Φωτο@Λάμπρος Λογοθέτης

Συνέδρια – Συναντήσεις

12ο Συνέδριο της Ελληνικής Οικολογικής Εταιρείας

Από την 1η έως τις 4 Οκτωβρίου 2025 πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα το 12ο Συνέδριο της Ελληνικής Οικολογικής Εταιρείας, με θέμα: Η επιστήμη της Οικολογίας στην εποχή των προκλήσεων. Στις εργασίες του συνεδρίου συμμετείχαν επιστήμονες από το ΕΜΦΙΓ, παρουσιάζοντας τις ερευνητικές εργασίες και συνεργασίες του Μουσείου. Ειδικότερα, παρουσιάστηκαν οι ακόλουθες εργασίες:

• Αξιολόγηση της δυναμικής των εκπομπών άνθρακα στους ελληνικούς υγροτόπους: η περίπτωση της περιοχής Ραμσάρ Λίμνη Κερκίνη. Δρ Αναστασία Χατζημέντωρ και Δρ Μαριάνθη Ζιώγα (παρουσίαση)/ συνεργασία με το Πανεπιστήμιο της Βαλένθια.
• Παρακολούθηση παραγόντων ποιότητας της θάλασσας ενός ευμετάβλητου κλειστού όρμου. Δρ Μιλτιάδης Σεφερλής (παρουσίαση)/συνεργασία με τον Δήμο Θεσσαλονίκης.
• Μελέτη των Characeae σε δύο ολιγότροφες λίμνες: αποτελέσματα του Εθνικού Δικτύου Παρακολούθησης Λιμνών (αναρτημένη ανακοίνωση, παρουσίαση από τη Βικτώρια Γιουρίεβα).

Επιπλέον, η Βασιλική Χρυσοπολίτου συμμετείχε στο στρογγυλό τραπέζι με θέμα: Αποκατάσταση της φύσης: ο νέος Κανονισμός και οι προκλήσεις για την Ελλάδα. Στην τοποθέτησή της ανέλυσε τις δεσμευτικές προβλέψεις του Κανονισμού για τα κράτη μέλη και τις απαιτήσεις του πρώτου Εθνικού Σχεδίου Αποκατάστασης που θα υποβάλει η χώρα στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή τον Σεπτέμβριο του 2026. Το ΕΜΦΙΓ/ΕΚΒΥ στηρίζει το Υπουργείο Περιβάλλοντος σε αυτήν την πρώτη εθνική προσπάθεια σύνταξης και υποβολής του Σχεδίου Αποκατάστασης. Το στρογγυλό τραπέζι συντόνισε ο Καθηγητής ΕΚΠΑ Παναγιώτης Παφίλης. Συμμετείχαν εκπρόσωποι του Υπουργείου Περιβάλλοντος, του Πράσινου Ταμείου, του ΕΛΚΕΘΕ, του ΕΛΓΟ Δήμητρα και του WWF Ελλάς, το οποίο είχε και την πρωτοβουλία της διοργάνωσης.

Τα νέα του πεδίου

Μετρώντας τις αφανείς λειτουργίες της λίμνης Κερκίνης

Κάτω από την ήρεμη επιφάνεια της λίμνης Κερκίνης, εξελίσσεται μια αόρατη, αλλά ζωτική για το κλίμα διεργασία: η ανταλλαγή αερίων του θερμοκηπίου μεταξύ νερού και ατμόσφαιρας. Για πρώτη φορά στην Ελλάδα, ερευνητές του ΕΜΦΙΓ/ΕΚΒΥ διερευνούν συστηματικά τον ρόλο των υγροτόπων στη ρύθμιση του κλίματος, πραγματοποιώντας τακτικές μετρήσεις των συγκεντρώσεων CO₂ στην Κερκίνη.

Τα πρώτα αποτελέσματα από τη θερινή δειγματοληψία αποκαλύπτουν ένα μωσαϊκό περιοχών με καθαρή απορρόφηση CO₂, όπως σε βαθιές και ρηχότερες περιοχές της λίμνης, αλλά και περιοχών με καθαρή έκλυση CO₂, όπως στα υγρολίβαδα γύρω από τη λίμνη.

Η συνέχιση της παρακολούθησης κατά τις επόμενες εποχές θα επιτρέψει την καλύτερη κατανόηση του τρόπου με τον οποίο οι εποχικές μεταβολές και οι περιβαλλοντικοί παράγοντες επηρεάζουν την ανταλλαγή των αερίων. Η γνώση αυτή θα συμβάλει στην αποτελεσματική προστασία και διαχείριση των υγροτόπων της χώρας μας.

Τα νέα των ανθρώπων μας

Το κλείσιμο της χρονιάς βρίσκει το Μουσείο και το Παράρτημά του στη Θεσσαλονίκη, το ΕΚΒΥ, μπροστά σε μια ιδιαίτερα σημαντική αλλαγή. Η Ευτυχία Αλεξανδρίδου, επί 33 χρόνια Διευθύντρια του ΕΚΒΥ και, τον τελευταίο χρόνο, Διευθύντρια Έρευνας και Εκπαίδευσης του Εθνικού Μουσείου, αποχωρεί λόγω συνταξιοδότησης. Όλοι μας νιώθουμε βαθιά και ειλικρινή ευγνωμοσύνη για την πολύχρονη και ουσιαστική προσφορά της, μια προσφορά που θα αποτελεί για εμάς πολύτιμη παρακαταθήκη. Οι επαγγελματικές της αρετές και τα προσωπικά της χαρίσματα διαμόρφωσαν το περιβάλλον στο οποίο μεγαλώσαμε, εξελιχθήκαμε και φτάσαμε ως ομάδα στο σημείο που βρισκόμαστε σήμερα.

Ευτυχία, μας λείπεις ήδη!

Ευρωπαϊκή Στρατηγική για την Ανθεκτικότητα των Υδάτων

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε τον Ιούνιο του 2025 την Ευρωπαϊκή Στρατηγική για την Ανθεκτικότητα των Υδάτων. Οι συνέπειες της κλιματικής αλλαγής, όπως παρατεταμένες ξηρασίες, ακραία καιρικά φαινόμενα και πλημμύρες, σε συνδυασμό με τη ρύπανση και την υπερεκμετάλλευση των υδάτων, ανέδειξαν την ανάγκη για μια ολοκληρωμένη προσέγγιση στη διαχείριση και προστασία του υδατικού κύκλου. Παράλληλα, η αξιολόγηση της εφαρμογής της ευρωπαϊκής νομοθεσίας για τα ύδατα (Οδηγία Πλαίσιο για τα Ύδατα, Οδηγία για την Αξιολόγηση και τη Διαχείριση Κινδύνων Πλημμύρας, Στρατηγική για το Θαλάσσιο Περιβάλλον) κατέδειξε σημαντικές καθυστερήσεις και ελλείψεις συμμόρφωσης, ενισχύοντας την ανάγκη για στοχευμένες παρεμβάσεις.

Οι στόχοι της στρατηγικής οργανώνονται γύρω από τρεις βασικούς πυλώνες:

1. Αποκατάσταση και προστασία του κύκλου του νερού, με έμφαση στη διαθεσιμότητα, την ποιότητα και τη συγκράτηση των υδάτων στο φυσικό περιβάλλον.
2. Διαμόρφωση μιας «έξυπνης» και συμμετοχικής υδατικής οικονομίας, ελκυστικής στις επενδύσεις και στη βιομηχανία του νερού.
3. Διασφάλιση καθαρού και οικονομικά προσιτού νερού και αποχέτευσης για όλους τους πολίτες της Ένωσης.

Για την επίτευξη των στόχων, η στρατηγική προβλέπει πολιτικές και δράσεις οργανωμένες σε πέντε θεματικούς άξονες: i) διακυβέρνηση και εφαρμογή για την προώθηση αλλαγών, ii) χρηματοδότηση, επενδύσεις και υποδομές μέσω Ευρωπαϊκής Τράπεζας επενδύσεων και Ταμείου Πολιτικής Συνοχής, iii) ψηφιοποίηση και τεχνητή νοημοσύνη για βελτιστοποίηση της διαχείρισης, iv) έρευνα και καινοτομία, συμπεριλαμβανομένης της ίδρυσης Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Υδάτων για την ενίσχυση δεξιοτήτων και v) ασφάλεια και ετοιμότητα, με έμφαση στην πρόληψη και διαχείριση κινδύνων από πλημμύρες.

Η στρατηγική στοχεύει στην ολοκλήρωση των δράσεων έως το 2029, θέτοντας τα θεμέλια για μια ανθεκτική, βιώσιμη και κοινωνικά δίκαιη διαχείριση των υδατικών πόρων σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Φωτο@Λάμπρος Λογοθέτης

Η κατάσταση του περιβάλλοντος της Ευρώπης δεν είναι καλή, ώρα για δράση

Η φύση στην Ευρώπη αντιμετωπίζει σοβαρές απειλές, ενώ η κλιματική αλλαγή επιταχύνεται, αποτελώντας μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις της εποχής μας. Παρά τα σημαντικά βήματα που έχουν γίνει στη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, η συνολική εικόνα παραμένει ανησυχητική.

Η πρόσφατη και πιο ολοκληρωμένη έκθεση του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος για την «Κατάσταση του Περιβάλλοντος 2025», που δημοσιεύθηκε στις 29 Σεπτεμβρίου, επισημαίνει την αύξηση των πιέσεων στο περιβάλλον και την εντεινόμενη επίδραση της κλιματικής αλλαγής.

Οι προβλέψεις για τις περισσότερες περιβαλλοντικές τάσεις είναι ανησυχητικές. Εάν δεν αναληφθεί άμεση και συντονισμένη δράση, διακυβεύονται η οικονομική ευημερία, η ασφάλεια και η ποιότητα ζωής των πολιτών της Ευρώπης.

Περισσότερα εδώ: https://www.eea.europa.eu/en/europe-environment-2025

Οι ευρωπαϊκές πεταλούδες απειλούνται από την απώλεια ενδιαιτημάτων και την κλιματική αλλαγή

Ο νέος Κόκκινος Κατάλογος για τις Πεταλούδες της Ευρώπης, που δημοσιεύθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αποκαλύπτει ότι 14,37% των ειδών (65 είδη) είναι απειλούμενα. Στα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ), το ποσοστό αυτό ανέρχεται σε 15,8% (68 είδη). Ένα είδος, η Pieris wollastoni, που εντοπιζόταν αποκλειστικά στη Μαδέρα της Πορτογαλίας, έχει πλέον χαρακτηρισθεί ως εξαφανισμένο.

Η μελέτη εντοπίζει ως κύριες απειλές την απώλεια και υποβάθμιση των ενδιαιτημάτων, λόγω της εντατικοποίησης της γεωργίας, της αποξήρανσης υγροτόπων, της εγκατάλειψης της γης και της υπερβόσκησης. Ωστόσο, την τελευταία δεκαετία, μια ακόμη πιο ανησυχητική απειλή έχει ενταθεί: η κλιματική αλλαγή, η οποία επηρεάζει άμεσα την κατανομή, την επιβίωση και τον κύκλο ζωής πολλών ειδών.

Οι δράσεις για τη διατήρηση των πεταλούδων είναι περισσότερο αναγκαίες από ποτέ. Ο επικαιροποιημένος Κόκκινος Κατάλογος των Πεταλούδων της Ευρώπης, βασισμένος στα κριτήρια της Διεθνούς Ένωσης για τη Φύση (IUCN), αξιολογεί 501 είδη (462 στην ΕΕ) και παρέχει ένα σημαντικό εργαλείο για τον σχεδιασμό και την προτεραιοποίηση μέτρων προστασίας.

Περισσότερα εδώ

Το αγριόγιδο (Rupicapra rupicapra balcanica) καταφέρνει να ζει στα μεγάλα υψόμετρα, έχοντας μεγάλη καρδιά και πνεύμονες. Είναι εξαιρετικά ευκίνητο και κάνει τεράστια άλματα. Οι οπλές του είναι σκληρές και ελαστικές για να πατά σταθερά στα βράχια και το παγωμένο χιόνι. Τα κέρατά του μοιάζουν με ανάποδο αγκίστρι.

φωτο@Γιώργος Πουλής

Ανακαλύψτε τα περιεχόμενα του τέταρτου τεύχους.

Νέες εκδόσεις Ζωολογίας

Στο πλαίσιο της δράσης «Η προστασία της βιοποικιλότητας ως κινητήριος μοχλός βιώσιμης ανάπτυξης», που χρηματοδοτείται από Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας Δράσης, η Βιβλιοθήκη του ΕΜΦΙΓ εμπλουτίσθηκε με τις ακόλουθες εκδόσεις, που αφορούν στον τομέα της Ζωολογίας:

Flight Identification of European Passerines and Select Landbirds: an Illustrated and Photographic Guide (2021)

Moult and Ageing of European Passerines (2020)

Gulls of Europe, North Africa, and the Middle East: an Identification Guide (2021)

Flight Identification of Raptors of Europe, North Africa and the Middle East (2016)

Bat Calls of Britain and Europe: a Guide to Species Identification (2021)

Beetles of the World: a Natural History (2023)

Wasps of the World: a Guide to Every Family (2024)

Field Guide to the Amphibians & Reptiles of Britain and Europe (2018)

Europe’s Sea Mammals including the Azores, Madeira, the Canary Islands and Cape Verde: a Field Guide to the Whales, Dolphins, Porpoises and Seals (2019)

Field Guide to Sharks, Rays & Chimaeras of Europe and the Mediterranean (2020)Τα ψάρια της Ελλάδας: ένας πλήρης οδηγός αναγνώρισης (2023)

Τα συγκεκριμένα βιβλία, όπως και όλα τα τεκμήρια της Βιβλιοθήκης, είναι διαθέσιμα στο κοινό.

Ανακαλύφθηκε η αιτία μαζικής εξαφάνισης των θαλάσσιων αστεριών

Περισσότερα από 10 έτη μετά την εμφάνιση μιας μυστηριώδους ασθένειας στους αστερίες στις δυτικές ακτές της Βόρειας Αμερικής, οι επιστήμονες εντόπισαν τελικά τον υπεύθυνο, το βακτήριο Vibrio pectenicida. Συγκεκριμένα, μετά από 4 έτη ερευνών, απέδειξαν ότι ένα συγκεκριμένο στέλεχος του βακτηρίου (Vibrio pectenicida FHCF-3) προκαλεί την ασθένεια, γνωστή ως εκφυλιστική νόσος των θαλάσσιων αστεριών.

Από το 2013, η ασθένεια έχει επηρεάσει περισσότερα από 20 είδη θαλάσσιων αστεριών από το Μεξικό έως την Αλάσκα και έχει αφανίσει περίπου το 90% του παγκόσμιου πληθυσμού του πιο ευάλωτου είδους, του ηλιόμορφου θαλάσσιου αστερία (Pycnopodia helianthoides), κυρίως στις ακτές του Ειρηνικού Ωκεανού στη Βόρεια Αμερική. Ο ηλιόμορφος θαλάσσιος αστερίας έχει πλέον χαρακτηριστεί ως Κρισίμως Κινδυνεύον Είδος από τη Διεθνή Ένωση για τη Διατήρηση της Φύσης (IUCN). Η μαζική εξαφάνισή του έχει σοβαρές οικολογικές συνέπειες, όπως ανεξέλεγκτη αύξηση των αχινών και εκτεταμένη απώλεια των υποθαλάσσιων δασών από φύκη. Η ανακάλυψη αυτή δίνει ελπίδα για στοχευμένες προσπάθειες αποκατάστασης των πληθυσμών των αστεριών και προστασίας των θαλάσσιων οικοσυστημάτων.

Η εργασία δημοσιεύθηκε τον Αύγουστο του 2025 στο επιστημονικό περιοδικό Nature Ecology & Evolution. Πατήστε εδώ για περισσότερες πληροφορίες.

ΝΕΑ ΑΠΟ ΤΑ ΕΡΓΑ ΜΑΣ

Φωτογραφία:©Odyseas Tzimoulis

Υποβολή στην ΕΕ των εθνικών εξαετών εκθέσεων για την εφαρμογή των Οδηγιών για τη Φύση στην Ελλάδα

Το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας υπέβαλε πρόσφατα στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή τις δύο εθνικές εξαετείς εκθέσεις για την εφαρμογή των Οδηγιών για τους Οικοτόπους και για τα Άγρια Πτηνά, για την περίοδο 2019-2024.

Οι εκθέσεις περιλαμβάνουν αναλυτικά στοιχεία για την εξάπλωση, την κατάσταση και τις τάσεις για τους τύπους οικοτόπων και τα είδη ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος στην Ελλάδα. Συγκεκριμένα, περιλαμβάνονται δεδομένα για περισσότερους από 90 τύπους οικοτόπων και για περισσότερα από 600 είδη φυτών και ζώων. Εξετάζονται, επίσης, οι πιέσεις που δέχονται από ανθρώπινες δραστηριότητες, καθώς και οι δράσεις που έχουν γίνει ή πρέπει να γίνουν για τη διατήρησή τους, τόσο εντός όσο και εκτός των περιοχών του Δικτύου Natura 2000.

Η υποβολή των εθνικών εξαετών εκθέσεων για τις δύο Οδηγίες δεν είναι απλώς μια διοικητική υποχρέωση, αλλά ένα σημαντικό εργαλείο για την προστασία της φύσης και την ενεργοποίηση της κοινωνίας γύρω από την ανάγκη διατήρησης της βιοποικιλότητας.

Τα δεδομένα που τροφοδότησαν τις δύο εκθέσεις συλλέχθηκαν στο πλαίσιο μίας σημαντικής εθνικής προσπάθειας για την παρακολούθηση και την αξιολόγηση της κατάστασης της βιοποικιλότητας, στην οποία συμμετείχε η επιστημονική κοινότητα της χώρας και συντόνισαν, για λογαριασμό του Υπουργείου Περιβάλλοντος, η ENVECO Α.Ε. και το ΕΜΦΙΓ/ΕΚΒΥ.

Το ΕΜΦΙΓ/ΕΚΒΥ στήριξε την επιστημονική κοινότητα και το Υπουργείο σε όλη τη διαδικασία αξιολόγησης και σύνθεσης των δεδομένων και υπέβαλε, εκ μέρους του Υπουργείου, τις δύο εθνικές εκθέσεις στον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος.

Φωτογραφία:©Lampros Logothetis

Νέος εκθεσιακός χώρος για το Εθνικό Πάρκο Βόρειας Πίνδου στους Μαυραναίους Γρεβενών

Το ΕΜΦΙΓ/ΕΚΒΥ, σε συνεργασία με το αρχιτεκτονικό γραφείο του Νικόλαου Σουλάκη, ανέλαβε τη δημιουργία της μόνιμης έκθεσης του Κέντρου Πληροφόρησης Εθνικού Πάρκου Βόρειας Πίνδου, στους Μαυραναίους Γρεβενών. Το έργο χρηματοδοτείται από τον Οργανισμό Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής.

Η έκθεση αναδεικνύει τον φυσικό και πολιτιστικό πλούτο του Εθνικού Πάρκου, με έμφαση στη Βάλια Κάλντα και την ευρύτερη περιοχή, μέσα από ελκυστικές εκθεματικές επιφάνειες με εύληπτα κείμενα και εντυπωσιακό φωτογραφικό υλικό, φυσικά υλικά (όπως πετρώματα, φυτά), προπλάσματα, προβολές και διαδραστικές ψηφιακές εφαρμογές. Η νέα έκθεση θα ανοίξει τις πόρτες στο κοινό την άνοιξη του 2026.

ΔΙΚΤΥΩΣΗ 

Φωτογραφία:©Lampros Logothetis

Το ΕΜΦΙΓ/ΕΚΒΥ συμμετέχει στην Ομάδα Εργασίας ECOSTAT για την οικολογική κατάσταση των υδάτινων σωμάτων

Η Ομάδα Εργασίας ECOSTAT είναι από τις πιο σημαντικές και δραστήριες επιστημονικές ομάδες στο πλαίσιο της Οδηγίας για τα Ύδατα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η σημασία της έγκειται στη διασφάλιση επιστημονικά τεκμηριωμένων, εναρμονισμένων και αξιόπιστων αξιολογήσεων των επιφανειακών υδάτων στην Ευρωπαϊκή Ένωση και τη Νορβηγία. Έχει την ευθύνη εναρμόνισης των συστημάτων παρακολούθησης και αξιολόγησης της οικολογικής κατάστασης των υδάτων, διαμορφώνει οδηγίες εφαρμογής της Οδηγίας, διοργανώνει συναντήσεις και σεμινάρια και συντάσσει υποστηρικτικά έγγραφα για την ορθή εφαρμογή της Οδηγίας.

Από την Ελλάδα, με νέα απόφαση Γενικού Γραμματέα του Υπουργείου Περιβάλλοντος (Ιούλιος 2025) ορίστηκαν ως εκπρόσωποι στην ομάδα ECOSTAT η Μαρία Λαζαρίδου – Ομότιμη Καθηγήτρια του Τμήματος Βιολογίας ΑΠΘ, η Ιφιγένεια Κάγκαλου – Καθηγήτρια του Τμήματος Πολιτικών Μηχανικών ΔΠΘ και η Βασιλική Τσιαούση – Υπεύθυνη του Τομέα Έρευνας και Προστασίας Βιοποικιλότητας του ΕΜΦΙΓ/ΕΚΒΥ.

Η επόμενη συνάντηση της Ομάδας θα πραγματοποιηθεί από 30/9/2025 έως 2/10/2025 στην Κοπεγχάγη.

Συνεργασία του ΕΜΦΙΓ με τα ΕΛΤΑ για την Ειδική Σειρά Γραμματοσήμων EUROMED 2025

Η Ειδική Σειρά Γραμματοσήμων EUROMED εκδίδεται κάθε χρόνο από τις χώρες μέλη της Ευρωμεσογειακής Ταχυδρομικής Ένωσης, με κοινό θεματικό άξονα που αναδεικνύει τη φύση και τον  πολιτισμό της Μεσογείου.

Για το 2025, τα γραμματόσημα είναι αφιερωμένα στους πόρους της Μεσογείου. Τα Ελληνικά Ταχυδρομεία συνεργάστηκαν και φέτος με το ΕΜΦΙΓ και επέλεξαν να παρουσιάσουν τα σφουγγάρια, έναν πολύτιμο φυσικό πόρο που συνδέεται με την ιστορία, την οικονομία και την παράδοση της χώρας. Συγκεκριμένα, απεικονίζονται δύο είδη σπόγγων που αλιεύονται για εμπορικούς σκοπούς: το Spongia (Spongia) mollissima Schmidt, 1862 και το Spongia (Spongia) officinalis Linnaeus, 1759, γνωστά ευρύτερα ως φίνο, μελάτια ή ματαπάς.

Η Σειρά Γραμματοσήμων και το συνοδευτικό ενημερωτικό υλικό διατίθενται από τα Καταστήματα των ΕΛΤΑ.

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΕΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΚΔΟΣΕΙΣ 

ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ: Επισκόπηση των εφαρμογών μοντελοποίησης υπόγειων υδάτων και της χρήσης ιχνηθετών για την κατανόηση και βελτιστοποίηση της απόδοσης λειτουργίας των τεχνητών υγροτόπων

Το ΕΜΦΙΓ/ΕΚΒΥ, εκπροσωπούμενο από τις ερευνήτριες Δρ. Ιωάννα Ζέρβα και Δήμητρα Κεμιτζόγλου, συμμετείχε στη συγγραφή επιστημονικής εργασίας με σκοπό τη μελέτη και ερευνητική αξιοποίηση του τεχνητού υγροτόπου που βρίσκεται στον περιβάλλοντα χώρο του ΕΚΒΥ, στη Θέρμη Θεσσαλονίκης. Η εργασία αποτελεί προϊόν συνεργασίας με τον Επίκουρο Καθηγητή του ΑΠΘ, κ. Νεραντζή Καζάκη, ο οποίος εξειδικεύεται στη Διαχείριση Υδατικών Πόρων και την Περιβαλλοντική Υδρογεωλογία.

Η εργασία είναι διαθέσιμη εδώ: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0969804325004403

ΣΥΝΕΔΡΙΑ – ΣΥΝΑΝΤΗΣΕΙΣ

Εργαστήριο ταξινομικής μελέτης των ελληνικών γενών της οικογένειας Σκιαδανθών

Από τις 27 έως τις 29 Ιουνίου πραγματοποιήθηκε στον Τομέα Βοτανικής του Τμήματος Βιολογίας του ΕΚΠΑ ειδικό εργαστήριο αφιερωμένο στην ταξινομική μελέτη των ελληνικών γενών της οικογένειας Σκιαδανθών (Apiaceae). Η δράση εντάσσεται στο πλαίσιο του ευρύτερου έργου συγγραφής της «Χλωρίδας της Ελλάδας» (The Flora of Greece Project).

Στο εργαστήριο συμμετείχαν ειδικοί που έχουν αναλάβει τη συγγραφή των ταξινομικών περιγραφών για γένη της οικογένειας και συγκεκριμένα ο Δρ. Διονύσης Μέρμυγκας (Εθνικό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Γουλανδρή), ο Δρ. Ιωάννης Μπαζός, ο Καθ. Θεοφάνης Κωνσταντινίδης και ο Νίκος Γκουρνέλος (ΕΚΠΑ), ο Καθ. Παναγιώτης Δημόπουλος και ο Δρ. Αριστείδης Ζωγραφίδης (Πανεπιστήμιο Πατρών), ο Καθ. Thomas Borsch (Βοτανικό Μουσείο και Βοτανικός Κήπος Βερολίνου, Γερμανία), ο Δρ. Krzysztof Spalik (Πανεπιστήμιο Βαρσοβίας, Πολωνία) και ο Δρ. Aslı Doğru-Koca (Πανεπιστήμιο Hacettepe, Άγκυρα, Τουρκία).

Το έργο «Χλωρίδα της Ελλάδας» αποτελεί μια συλλογική επιστημονική προσπάθεια για την καταγραφή και ταξινόμηση της ελληνικής χλωρίδας, με βάση τα πλέον σύγχρονα ταξινομικά και φυλογενετικά δεδομένα.

16ο Διεθνές Συνέδριο Ζωογεωγραφίας και Οικολογίας της Ελλάδας και Γειτονικών Περιοχών

Από τις 3 έως τις 6 Ιουλίου πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα το 16ο Διεθνές Συνέδριο Ζωογεωγραφίας και Οικολογίας της Ελλάδας και Γειτονικών περιοχών (ICZEGAR). Το Συνέδριο φιλοξενήθηκε στο Ίδρυμα Ευγενίδου και συνδιοργανώθηκε από την Ελληνική Ζωολογική Εταιρεία, το WWF Ελλάς και το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Με επίκεντρο τις δύο σημαντικότερες παγκόσμιες απειλές, την κλιματική κρίση και την απώλεια βιοποικιλότητας, το Συνέδριο επικεντρώθηκε σε έρευνες που αφορούν στη ζωική ποικιλότητα (χερσαία, υπόγεια, γλυκού νερού και θαλάσσια) στη γεωγραφική περιοχή της Βαλκανικής και της Ιταλικής Χερσονήσου, της Ανατολίας, της Μέσης Ανατολής και των Μεσογειακών ακτών της βορειοανατολικής Αφρικής.

Στις εργασίες του συνεδρίου συμμετείχαν οι Δρ. Μαρία Δημάκη και Δρ. Χριστίνα Γιαμαλή από το ΕΜΦΙΓ, παρουσιάζοντας τις ακόλουθες επιστημονικές εργασίες:

• Monitoring of the Lesser Kestrel (Falco naumanni) in Lehena (western Peloponnese) and the surrounding area. Συνεργασία με την εταιρεία ECOSTUDIES PC και τον ΟΦΥΠΕΚΑ/Μονάδα Διαχείρισης Εθνικού Πάρκου Υγροτόπων Κοτυχίου – Στροφυλιάς και Προστατευόμενων Περιοχών Δυτικής Πελοποννήσου
• Dietary ecology of the Lesser Kestrel (Falco naumanni) in Lechaina area, NW Peloponnese Συνεργασία με την εταιρεία ECOSTUDIES PC
• The osteological collection of the National Museum of Natural History Goulandris, Greece
• Digital transformation journey of the National Museum of Natural History Goulandris as part of the Distributed System of Scientific Collections (DiSSCo)

Περισσότερα εδώ: https://iczegar16.hzoos.gr/

 13ο Παγκόσμιο Συνέδριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης Υδατικών Πόρων

Από τις 25 έως τις 28 Ιουνίου πραγματοποιήθηκε στο Παλέρμο της Ιταλίας το 13ο Συνέδριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης Υδατικών Πόρων. Το Συνέδριο διοργανώθηκε από το Εργαστήριο Υδρολογίας και Κλιματικής Αλλαγής του Πανεπιστημίου του Παλέρμο και είχε ως στόχο τη διεθνή συνεργασία και την ανταλλαγή γνώσεων και εμπειριών στον τομέα της βιώσιμης διαχείρισης των νερών.

Η κ. Ευπραξία Μαυρομάτη από το ΕΚΒΥ/ΕΜΦΙΓ παρουσίασε τα αποτελέσματα της μακροχρόνιας έρευνας (2012-2023) στη λίμνη Υλίκη, εστιάζοντας στις διακυμάνσεις της στάθμης του νερού της λίμνης και πώς αυτές επηρεάζουν τη σύνθεση και την εξάπλωση των υδρόβιων φυτών. Τα αποτελέσματα της έρευνας παρέχουν πολύτιμα στοιχεία για τη διατήρηση και διαχείριση των λιμνών στην Ελλάδα.

Οι Δρ. Κώστας Ζαχόπουλος και Δρ. Δημήτρης Παπαδήμος από το ΕΜΦΙΓ/ΕΚΒΥ παρουσίασαν εργασία σχετική με τη εφαρμογή 2D-υδροδυναμικού μοντέλου για την αξιολόγηση της επίδρασης εισροής νερού από πηγές στη λίμνη Παμβώτιδα.

Περισσότερα εδώ: https://ewra2025.ewra.net/

24ο Ευρωπαϊκό Συνέδριο Λεπιδοπτερολογίας

Το Τμήμα Χερσαίας Ζωολογίας του ΕΜΦΙΓ συμμετείχε στο 24ο Ευρωπαϊκό Συνέδριο Λεπιδοπτερολογίας, που πραγματοποιήθηκε στο Svatý Jan pod Skalou της Τσεχίας, από 18 έως 24 Αυγούστου. Το Συνέδριο πραγματεύεται τις εξελίξεις της έρευνας στον κλάδο των εντόμων της τάξης Lepidoptera (πεταλούδες και νυχτοπεταλούδες), στην προστασία και διατήρησή τους, καθώς και των ενδιαιτημάτων τους.

Ο κ. Κωνσταντίνος Αναγνωστέλλης παρουσίασε αναρτημένη εργασία στη θεματική ενότητα «Morphology & Evo-Devo», για την ψηφιοποίηση των πεταλούδων της συλλογής του Μουσείου, τη μέτρηση μορφομετρικών γνωρισμάτων τους μέσω λογισμικού και τη συμμετοχή στην έρευνα για την κατανόηση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής στο σωματικό μέγεθος των πεταλούδων.

Περισσότερα εδώ: https://sel.entu.cas.cz/

ΤΑ ΝΕΑ ΤΟΥ ΠΕΔΙΟΥ

Καταγραφή μικρών υγροτόπων στην παλιά κοίτη του Στρυμόνα

Στο πλαίσιο των δράσεων του ΕΜΦΙΓ/ΕΚΒΥ για την αναγνώριση και καταγραφή των υγροτόπων στην Ελλάδα, η Βικτώρια Γιουρίεβα και ο Δρ. Πέτρος Κακούρος επισκέφθηκαν στις αρχές Ιουλίου ομάδα μικρών και ρηχών υγροτόπων που βρίσκονται στην παλιά κοίτη του ποταμού Στρυμόνα, πριν την εκτροπή του προς τη λίμνη Κερκίνη. Κατά την εργασία πεδίου, οι ερευνητές κατέγραψαν κύρια γνωρίσματα των υγροτόπων, όπως το βάθος του νερού, συνέλεξαν δείγματα φυτών και αποτύπωσαν τα είδη των θάμνων και των δέντρων που υπάρχουν στην περιοχή. Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα ήταν η μεγάλη παρουσία υδρόβιων φυτών, ανάμεσά τους και φυτά του γένους Chara, ενδεικτικά της καλής ποιότητας του νερού. Η συνέχιση της έρευνας θα βοηθήσει να κατανοήσουμε καλύτερα αυτά τα οικοσυστήματα και να στηρίξουμε προσπάθειες για τη διατήρησή τους.

Παρακολούθηση ειδών πανίδας στην ευρύτερη περιοχή των ταμιευτήρων του ποταμού Νέστου

Το ΕΜΦΙΓ/ΕΚΒΥ ανέλαβε, για την περίοδο 2025-2030, την παρακολούθηση επιλεγμένων ειδών πανίδας στην ευρύτερη περιοχή των ταμιευτήρων Πλανατόβρυσης και Θησαυρού στον ποταμό Νέστο. Η παρακολούθηση αφορά σε είδη που προστατεύονται σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο, όπως η βίδρα, το αγριόγιδο, το ζαρκάδι, η αγριόγατα, η καφέ αρκούδα, ο λύκος, αλλά και σε χειρόπτερα, αμφίβια, ερπετά και πουλιά που ζουν στην περιοχή.

Το έργο χρηματοδοτείται από τη ΔΕΗ Α.Ε., στο πλαίσιο των περιβαλλοντικών όρων για τη λειτουργία των υδροηλεκτρικών σταθμών του Νέστου και υλοποιείται με βάση εγκεκριμένα σχέδια παρακολούθησης, τα οποία διασφαλίζουν την έγκαιρη αναγνώριση περιβαλλοντικών αλλαγών από τη λειτουργία τους.

Η παρακολούθηση οργανώνεται σε εξαετείς κύκλους, σε αντιστοιχία με τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τις Οδηγίες για τους Οικοτόπους και τα Άγρια Πτηνά και κάθε κύκλος διακρίνεται σε τριετείς περιόδους, όπου πραγματοποιούνται οι εργασίες πεδίου. Έτσι επιτυγχάνεται καλύτερη κατανομή των εργασιών πεδίου, δίνεται η δυνατότητα εντατικοποίησης της παρακολούθησης όπου απαιτείται, αλλά και η δυνατότητα επανάληψης δειγματοληψιών σε περιπτώσεις που απρόβλεπτοι παράγοντες εμποδίζουν τη διεξαγωγή τους (π.χ. κακοκαιρία).

Η συλλογή δεδομένων στο πεδίο γίνεται με τη χρήση κατάλληλων μεθόδων και πρωτοκόλλων για κάθε είδος ή ομάδα ειδών. Με τον τρόπο αυτό εξασφαλίζεται «τυποποίηση» των δεδομένων, ώστε να μπορούν να αξιοποιηθούν στην περιβαλλοντική αξιολόγηση της λειτουργίας των έργων της ΔΕΗ Α.Ε. στον ποταμό Νέστο, στην επικαιροποίηση των περιβαλλοντικών όρων, στις εθνικές εκθέσεις για τις Οδηγίες Οικοτόπων και Άγριων Πτηνών, στην εθνική βάση δεδομένων των περιοχών του Δικτύου Νatura 2000 κ.ά.

Παγκόσμιο Συνέδριο για τη διατήρηση της φύσης

Το Παγκόσμιο Συνέδριο της IUCN για τη διατήρηση της φύσης θα πραγματοποιηθεί από 9 έως 15 Οκτωβρίου 2025 στο Αμπού Ντάμπι των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων. Πρόκειται για μια σημαντική διεθνή συνάντηση που διοργανώνεται κάθε τέσσερα έτη, συγκεντρώνοντας ειδικούς και φορείς λήψης αποφάσεων από όλο τον κόσμο.

Καθώς απομένουν μόλις πέντε έτη έως το χρονικό όριο του 2030 για την επίτευξη των στόχων της Συμφωνίας του Παρισιού, των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης και του Παγκόσμιου Πλαισίου για τη Βιοποικιλότητα, το Συνέδριο προσφέρει μια κρίσιμη ευκαιρία για την επιτάχυνση των δράσεων για το κλίμα, τη φύση και την ευημερία των ανθρώπων.

Περισσότερα εδώ: https://iucncongress2025.org/

Διάσκεψη του ΟΗΕ για την Κλιματική Αλλαγή 2025 (UNFCCC COP 30): Η μεγαλύτερη παγκόσμια συνάντηση για το κλίμα

Η Διάσκεψη των Μερών είναι η σημαντικότερη διεθνής διοργάνωση για τις διαπραγματεύσεις και τις δράσεις σχετικά με την κλιματική αλλαγή. Πραγματοποιείται κάθε χρόνο, με την προεδρία να εναλλάσσεται μεταξύ των πέντε γεωγραφικών περιοχών που αναγνωρίζει ο ΟΗΕ.

Το 2025, η Βραζιλία θα φιλοξενήσει την 30ή Διάσκεψη των Μερών (COP30), η οποία θα πραγματοποιηθεί από 10 έως 21 Νοεμβρίου 2025 στην πόλη Μπελέμ, στην καρδιά του Αμαζονίου. Η επιλογή έχει συμβολική και ουσιαστική σημασία: προσφέρει μια μοναδική πλατφόρμα για τη συζήτηση λύσεων για την κλιματική κρίση, με επίκεντρο την προστασία του τροπικού δάσους του Αμαζονίου, ενός από τα πιο σημαντικά χερσαία οικοσυστήματα του πλανήτη.

Περισσότερα εδώ: https://unfccc.int/cop30

Φωτογραφία:©Lampros Logothetis

Ο κρίνος της θάλασσας (Pancratium maritimum) από τα πιο όμορφα και εμβληματικά φυτά στις αμμώδεις ακτές της Ελλάδας και της Μεσογείου, δημιουργεί κατακόρυφη ρίζα (σχεδόν 1,5 μέτρο), αναζητώντας νερό σε μεγάλο βάθος. Στη χώρα μας, η παλαιότερη απεικόνισή του εμφανίζεται σε γνωστή τοιχογραφία της Κνωσού. Σήμερα, το είδος είναι προστατευόμενο, καθώς κινδυνεύει από την καταστροφή των θινών, τη συλλογή και την άναρχη τουριστική ανάπτυξη.

Ανακαλύψτε τα περιεχόμενα του τρίτου τεύχους.

Ένα ενδημικό έντομο της Ιαπωνίας στη Συλλογή μας

Στις 4 Ιουνίου, ο Ιάπωνας εντομολόγος Haga Kaoru και η σύζυγός του ξεναγήθηκαν στους εκθεσιακούς χώρους του Μουσείου, συνομίλησαν με το επιστημονικό προσωπικό του Τμήματος Χερσαίας Ζωολογίας και δώρισαν δύο σημαντικά δείγματα του ενδημικού κολεόπτερου της Ιαπωνίας Carabus albrechti hagai (Coleoptera: Carabidae), εμπλουτίζοντας την Εντομολογική Συλλογή μας με σπάνια είδη. Τα συγκεκριμένα δείγματα έχουν ιδιαίτερη επιστημονική αξία και θα συμβάλλουν στην περαιτέρω μελέτη και κατανόηση της ποικιλομορφίας του γένους Carabus.

Νέα από τα έργα μας

ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ. ΟΛΑ ΣΥΝΔΕΟΝΤΑΙ.
Μια ξεχωριστή έκθεση, ένα νέο εκπαιδευτικό υλικό

Παρακολουθώντας ενεργά τα ζητήματα αιχμής που απασχολούν τον πλανήτη και αναγνωρίζοντας την υποβάθμιση και απώλεια της βιοποικιλότητας ως μία από τις κυριότερες παγκόσμιες προκλήσεις, το Εθνικό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Γουλανδρή, με δωρεά του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος, υλοποιεί το Πρόγραμμα «ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ. ΟΛΑ ΣΥΝΔΕΟΝΤΑΙ».

Το Πρόγραμμα επιχειρεί μια διαφορετική ερμηνευτική προσέγγιση της βιοποικιλότητας, φωτίζοντας το αλληλένδετο της ζωής, μέσα από μία νέα συναρπαστική έκθεση στην Αίθουσα NATURA του Κέντρου ΓΑΙΑ και ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον εκπαιδευτικό υλικό που πρόκειται να εφαρμοστεί δια ζώσης στις εγκαταστάσεις του Μουσείου και διαδικτυακά σε μαθητές σχολείων της Ελλάδας και ελληνόφωνων σχολείων και δομών της Ευρώπης.

Η έκθεση αναδεικνύει την πολυδιάστατη σπουδαιότητα της βιοποικιλότητας για τη ζωή μας και την ισορροπία του πλανήτη, εστιάζει σε πιέσεις και απειλές όπως η κλιματική αλλαγή, τονίζει την ανάγκη επαναπροσδιορισμού της στάσης ζωής, υπογραμμίζει ότι σε αυτόν τον πλανήτη όλοι και όλα συνδέονται.

Στατικά και διαδραστικά εκθέματα, οπτικά και απτικά μέσα, πραγματικά υλικά και τεχνολογία αιχμής όπως ψηφιακές εφαρμογές, διαδραστικές, συγχρονισμένες, ολογραμματικές και πανοραμικές προβολές, αξιοποιούν την εικόνα, τον ήχο, τον λόγο, την κίνηση, το φως, ενεργοποιούν τον νου, εγείρουν το συναίσθημα, μεταφέρουν τη γνώση, καθιστούν συναρπαστική την περιήγηση στον εκθεσιακό χώρο.

Η έκθεση άνοιξε για το κοινό από τις 16 Ιουνίου, ενώ οι ξεναγήσεις και τα δια ζώσης εκπαιδευτικά προγράμματα θα ξεκινήσουν τη νέα σχολική χρονιά.

Αποκατάσταση της φύσης στην Ελλάδα, τα πρώτα βήματα για την εφαρμογή του νέου Ευρωπαϊκού Κανονισμού

Το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας και το ΕΜΦΙΓ/ΕΚΒΥ συνεργάζονται για την προώθηση της εφαρμογής στην Ελλάδα του Κανονισμού της ΕΕ 2024/1991 για την αποκατάσταση της φύσης.

Ο Κανονισμός τέθηκε σε ισχύ τον Αύγουστο του 2024 και θέτει ως φιλόδοξο και δεσμευτικό στόχο τον σχεδιασμό και την εφαρμογή μέτρων αποκατάστασης σε έκταση ίση τουλάχιστον με το 20% της έκτασης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, έως το 2030. Έως το 2050, τα κράτη μέλη οφείλουν να εφαρμόσουν μέτρα στο σύνολο των οικοσυστημάτων που πρέπει να αποκατασταθούν. Το πεδίο εφαρμογής του Κανονισμού είναι ιδιαιτέρως ευρύ, καλύπτει όλους τους τύπους οικοσυστημάτων: χερσαία, παράκτια, γλυκών υδάτων, θαλάσσια, δασικά, γεωργικά και αστικά. Περιλαμβάνει, επίσης, την αποκατάσταση της φυσικής σύνδεσης των ποταμών, καθώς και τους επικονιαστές (όπως οι μέλισσες), που είναι ζωτικής σημασίας για τη διατήρηση της βιοποικιλότητας και τη γεωργία.
Το έργο για την εφαρμογή του Κανονισμού στην Ελλάδα χρηματοδοτείται από το Πράσινο Ταμείο και περιλαμβάνει:
α) Επιστημονική διερεύνηση και τεκμηρίωση για τον προσδιορισμό μέτρων και περιοχών αποκατάστασης.
β) Συντονισμό των εμπλεκόμενων υπηρεσιών και άλλων φορέων για την κάλυψη των απαιτήσεων που απορρέουν από τον Κανονισμό.
γ) Σύνταξη και υποβολή του Εθνικού Σχεδίου Αποκατάστασης στην ΕΕ. Η σύνταξη του Σχεδίου θα βασισθεί στην υιοθέτηση ανοιχτών συμμετοχικών διαδικασιών και διαβουλεύσεων με τα ενδιαφερόμενα μέρη. Η υποβολή του προσχεδίου θα πρέπει να πραγματοποιηθεί έως την 1η Σεπτεμβρίου 2026.

Η Βασιλική Χρυσοπολίτου και η Έλενα Χατζηχαραλάμπους, επιστήμονες του Μουσείου, κατόπιν πρότασης του Υπουργείου Περιβάλλοντος, ορίστηκαν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ως οι εκπρόσωποι της Ελλάδας (τακτική και αναπληρωματική) στην Ευρωπαϊκή Ομάδα Eργασίας Eιδικών για τον Κανονισμό Αποκατάστασης της Φύσης. Πρόκειται για το επιστημονικό όργανο που θα επεξεργαστεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο τα θέματα της εφαρμογής του νέου Κανονισμού.

Περισσότερα για τον Κανονισμό εδώ:

Φωτό: Λεβάντα, Rebekka_D Pixabay

Δικτύωση

Διεθνής Πρωτοβουλία για τα Γλυκά Νερά

Στις αρχές του 2025, η Ελλάδα εντάχθηκε στην Πρωτοβουλία για τα Γλυκά Νερά (Fresh Water Challenge), η οποία ξεκίνησε κατά τη Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το Νερό, τον Μάρτιο του 2023 και ως σήμερα συμμετέχουν 50 χώρες και η Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η Πρωτοβουλία αποσκοπεί στη διατήρηση και αποκατάσταση των οικοσυστημάτων γλυκού νερού και στην υποστήριξη των χωρών για την επίτευξη των στόχων τους, μέσω παροχής τεχνικής εμπειρογνωμοσύνης και διευκόλυνσης στην εξεύρεση χρηματοδότησης.

Από την Ελλάδα, ορίστηκε ως συμμετέχων το ΕΜΦΙΓ/ΕΚΒΥ, με σημεία επαφής τις κ. Βάσω Τσιαούση και Βασιλική Χρυσοπολίτου. Σημείο επαφής του Υπουργείου Περιβάλλοντος είναι ο κ. Σπύρος Τασόγλου από τη Γενική Διεύθυνση Υδάτων.

Περισσότερα για την Πρωτοβουλία εδώ:

Φωτό: Στενά ποταμού Αχέροντα, Λάμπρος Λογοθέτης/ΕΚΒΥ.

Επιστημονικές δημοσιεύσεις και εκδόσεις

ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ: Κατάσταση και τάσεις του φυτοπλαγκτού σε λίμνες της Ελλάδας

Έως πρόσφατα, περιορισμένη ήταν η πληροφορία σχετικά με τις κοινότητες φυτοπλαγκτού στις ελληνικές λίμνες. Η νέα δημοσίευση του Μουσείου αναλύει χρονοσειρά δεδομένων φυτοπλαγκτού από 15 φυσικές λίμνες, για τα έτη 2016 – 2021, τα οποία συλλέχθηκαν στο πλαίσιο του Εθνικού Δικτύου Παρακολούθησης Υδάτων, σύμφωνα με τις απαιτήσεις της Οδηγίας Πλαίσιο για τα Ύδατα.

Η ανάλυση των δεδομένων παρέχει πολύτιμη γνώση σχετικά με την οικολογική κατάσταση των λιμναίων οικοσυστημάτων της χώρας. Επιπρόσθετα, η ολοκληρωμένη γνώση της σύνθεσης και της βιομάζας του φυτοπλαγκτού, καθώς και η χρονική τους μεταβλητότητα στις φυσικές λίμνες, συμβάλλει στην καλύτερη κατανόηση των οικοσυστημάτων και υποστηρίζει τον σχεδιασμό αποτελεσματικών μέτρων διαχείρισης.

Η εργασία είναι διαθέσιμη εδώ:

Φωτό: Mικρή Πρέσπα, ΕΚΒΥ

Συνέδρια – Συναντήσεις

Ημερίδα «Η γνώση της βιοποικιλότητας: η αξία και η αύξησή της με εργαλεία επιστήμης των πολιτών»

Την Τετάρτη 30 Απριλίου 2025 πραγματοποιήθηκε στη Βιβλιοθήκη της Σχολής Θετικών Επιστημών του ΕΚΠΑ, ημερίδα με τίτλο «Η γνώση της βιοποικιλότητας: Η αξία και η αύξησή της με εργαλεία επιστήμης των πολιτών». Η ημερίδα διοργανώθηκε από την περιβαλλοντική οργάνωση iSea σε συνεργασία με το Μουσείο, στο πλαίσιο του Προγράμματος obSERVING NATURE, με την υποστήριξη του WWF Ελλάς και αποτελεί μέρος της πρωτοβουλίας «Συμμαχία για την Άγρια Ζωή».

Περιλάμβανε οκτώ ομιλίες από περιβαλλοντικούς φορείς και ιδρύματα, με θέμα την ανάδειξη της σημασίας της γνώσης για τη βιοποικιλότητα, την παρουσίαση των διάφορων τύπων δεδομένων που σχετίζονται με αυτήν, καθώς και πρακτικές εφαρμογές για τον εμπλουτισμό τους μέσω εργαλείων επιστήμης των πολιτών.

Το ΕΜΦΙΓ εκπροσώπησε η Δρ Χριστίνα Γιαμαλή, η οποία παρουσίασε το Μουσείο, το έργο και τις Συλλογές του, αλλά και τη δυναμική σχέση με το κοινό του στη συγκέντρωση και διαχείριση περιβαλλοντικής πληροφορίας.

Φωτό: H Δρ Χριστίνα Γιαμαλή κατά τη διάρκεια της ομιλίας της

13ο Διεθνές Συνέδριο για τα Τοξικά Κυανοβακτήρια

Το Συνέδριο πραγματοποιήθηκε στα Χανιά, από τις 4 έως τις 8 Μαΐου 2025, διοργανώθηκε από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, το Εθνικό Κέντρο Έρευνας Φυσικών Επιστημών «Δημόκριτος» και την ΕΥΔΑΠ Α.Ε. και συγκέντρωσε ερευνητές και ειδικούς από όλον τον κόσμο.

Η Δρ Ράνια Λόρτου (ΕΜΦΙΓ/ΕΚΒΥ) παρουσίασε τα αποτελέσματα από το μακροχρόνιο πρόγραμμα παρακολούθησης λιμνών, για δύο λίμνες με ιδιαίτερη οικολογική σημασία, τη λίμνη Παμβώτιδα και τη λίμνη Ζάζαρη. Η εργασία εστίασε στη σύνθεση των κοινοτήτων των κυανοβακτηρίων και στους κυρίαρχους οργανισμούς, στις διακυμάνσεις της βιομάζας τους και στη σύγκριση μεταξύ των δύο λιμνών για την περίοδο μελέτης (2016 – 2023).

Περισσότερες πληροφορίες:

– Πρόγραμμα Συνεδρίου (PDF)
– Βιβλίο Περιλήψεων – Abstract Book (PDF)

Διάλογος για τη σύνταξη των εθνικών σχεδίων αποκατάστασης της φύσης

Στο πλαίσιο των διαδικασιών προετοιμασίας/σύνταξης των εθνικών σχεδίων αποκατάστασης, υποχρέωση που απορρέει από τον Ευρωπαϊκό Κανονισμό για την Αποκατάσταση της Φύσης, η Ευρωπαϊκή Σύμπραξη για τη Βιοποικιλότητα (European Biodiversity Partnership – Biodiversa+), διεξήγαγε διάλογο μεταξύ εκπροσώπων των κρατών μελών, στις 14 και 15 Μαΐου, στο Παρίσι. Στόχος της συνάντησης ήταν η παρουσίαση βέλτιστων πρακτικών και διαφορετικών προσεγγίσεων από τα κράτη μέλη και η διερεύνηση των προκλήσεων που αντιμετωπίζουν όσοι εμπλέκονται στη σύνταξη των σχεδίων αποκατάστασης.

Την Ελλάδα εκπροσώπησε η κ. Βασιλική Χρυσοπολίτου, από το ΕΜΦΙΓ/ΕΚΒΥ, ως μέλος της ομάδας εμπειρογνωμόνων για τoν Κανονισμό για την Αποκατάσταση της Φύσης.

Πληροφορίες εδώ:

Τεχνική συνάντηση της ευρωπαϊκής ομάδας ECOSTAT για την Οδηγία Πλαίσιο για τα Ύδατα

Στις 14 και 15 Μαΐου 2025 διοργανώθηκε διαδικτυακή τεχνική συνάντηση με τη συμμετοχή ειδικών και εκπροσώπων από τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, από τη Νορβηγία και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Η Δρ Μαριάνθη Ζιώγα (ΕΜΦΙΓ/ΕΚΒΥ) παρουσίασε τα αποτελέσματα εφαρμογής στις λίμνες της Ελλάδας ενός νέου στατιστικού εργαλείου που βοηθά στην καλύτερη κατανόηση της οικολογικής ποιότητας των λιμνών. Το εργαλείο, με την ονομασία Shiny Toolkit, αξιοποιεί στατιστικά δεδομένα για να εντοπίσει ποιες συγκεντρώσεις θρεπτικών ουσιών είναι κατάλληλες, ώστε οι λίμνες να παραμένουν σε καλή οικολογική κατάσταση.

Φωτό: Λίμνη Δόξα

17ο Διεθνές Συνέδριο της Ελληνικής Γεωλογικής Εταιρείας

Περισσότεροι από 400 Έλληνες και ξένοι γεωεπιστήμονες, καθηγητές πανεπιστημίων, ερευνητές, υποψήφιοι διδάκτορες, μεταπτυχιακοί και προπτυχιακοί φοιτητές Πανεπιστημίων, εκπαιδευτικοί και ελεύθεροι επαγγελματίες που δραστηριοποιούνται στους τομείς των Γεωεπιστημών συμμετείχαν στις εργασίες του Συνεδρίου που διοργανώθηκε από το Τμήμα Γεωγραφίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου και το Μουσείο Απολιθωμένου Δάσους Λέσβου, από τις 28 έως τις 31 Μαΐου, στη Μυτιλήνη.

Το ΕΜΦΙΓ εκπροσώπησαν η Δρ Βαλεντίνη Ναυροζίδου και η Δρ Χριστίνα Γιαμαλή. Η πρώτη παρουσίασε εργασία με τίτλο: «Περιβαλλοντική ανασύσταση της λίμνης Κορώνειας με βάση τα οστρακώδη, κατά τη διάρκεια του Ολόκαινου», η οποία διερεύνησε την περιβαλλοντική εξέλιξη της λίμνης, εστιάζοντας στις κοινότητες οστρακωδών που εντοπίζονται στα σύγχρονα και Ολοκαινικά ιζήματα του πυθμένα της. Τα ευρήματα κατέδειξαν μία ενδιαφέρουσα αλλαγή στην κατάσταση του υδάτινου οικοσυστήματος με την πάροδο του χρόνου. Μελλοντικά, με βάση τα οστρακώδη, θα μπορούσαν να αναπτυχθούν βιοδείκτες εκτίμησης της οικολογικής ποιότητας του γλυκού νερού.

Η Δρ Χριστίνα Γιαμαλή, σε συνεργασία με την Καθηγήτρια Ασημίνα Αντωναράκου και τον Αναπλ. καθηγητή Γιώργο Κοντακιώτη του Τμήματος Γεωλογίας του ΕΚΠΑ, παρουσίασε εργασία με τίτλο «Paleoecological imprints of pteropod assemblages and their response to sapropel S1 conditions in the Eastern Mediterranean Sea». Σε αυτή εξετάσθηκε κατά πόσο οι περιβαλλοντικές συνθήκες που επικρατούσαν κατά τη διάρκεια απόθεσης ιζημάτων πλούσιων σε οργανικό υλικό (σαπροπηλοί) στον πυθμένα της θάλασσας, επηρέασαν τις συναθροίσεις πλαγκτονικών μαλάκιων (πτερόποδα). Οι αλλαγές αυτών των συναθροίσεων φαίνεται ότι μπορούν να οδηγήσουν στη δημιουργία οικο-βιοστρωματογραφικών ζωνών για την Ανατολική Μεσόγειο.

Φωτό: Η Δρ Βαλεντίνη Ναυροζίδου παρουσιάζει την εργασία της.

16ο Πανελλήνιο Συνέδριο Υδροτεχνικής Ένωσης

Ερευνητές του ΕΜΦΙΓ/ΕΚΒΥ συμμετείχαν στις εργασίες του συνεδρίου που πραγματοποιήθηκε στην Ξάνθη, στις 29 & 30 Μαΐου 2025 και διοργανώθηκε από το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης και την Ελληνική Υδροτεχνική Ένωση.

Ειδικότερα, η Δρ Ιωάννα Ζέρβα παρουσίασε εργασία για το πώς επηρεάζονται οι υδρόβιοι οργανισμοί από τα θρεπτικά συστατικά σε φυσικές λίμνες της χώρας και η Δρ Τριανταφυλλιά Περιβολιώτη για την εκτίμηση του βάθους της λίμνης Τριχωνίδας με τη χρήση δορυφορικών εικόνων.

Έκθεση Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης «Why look at Animals? Δικαιοσύνη για τη μη ανθρώπινη ζωή»

Με τη συμμετοχή 60 και πλέον καλλιτεχνών από 25 χώρες (Ευρώπη, Ασία, Αφρική, Αμερική) και με περισσότερα από 200 έργα, η έκθεση, σε επιμέλεια της Κατερίνας Γρέγου, Καλλιτεχνικής Διευθύντριας του ΕΜΣΤ, αποτελεί την πρώτη μεγάλη έκθεση με θέμα την ευημερία των ζώων διεθνώς. Εστιάζει στην ανάγκη αναγνώρισης και υπεράσπισης των ζώων ως φλέγον ζήτημα, το οποίο η πολιτική, το εμπόριο και η γεωργία αντιμετωπίζουν, είτε με άγνοια, είτε με αδιαφορία. Αναδεικνύει τις προβληματικές πτυχές της κυρίαρχης πρακτικής απέναντι στα ζώα, τα οποία αντιμετωπίζονται ως εμπορεύσιμα αγαθά και προϊόντα προς κατανάλωση. Στοχεύει να αποτελέσει έναυσμα συζήτησης γύρω από την πολιτική και ηθική της μεταχείρισης των ζώων από τον άνθρωπο και να φέρει στο φως τους βίαιους μηχανισμούς εκμετάλλευσης και κακοποίησής τους. Η κλιματική αλλαγή, η ρύπανση, η βιομηχανικής κλίμακας εκτροφή, ο πόλεμος, η καταστροφή των ενδιαιτημάτων τους, τα πειράματα που γίνονται πάνω σε αυτά, η παραμέληση ή εγκατάλειψη των οικόσιτων ζώων, αποτελούν παράγοντες με δραματικές συνέπειες για τα ίδια και για τους τόπους όπου ζουν.

Η Δρ. Μαρία Δημάκη, Υπεύθυνη των Συλλογών του ΕΜΦΙΓ, παρείχε χρήσιμες πληροφορίες στον καλλιτέχνη Marcus Coates για τη δημιουργία του έργου του. Στις 14 Μαΐου συμμετείχε σε ειδική εκδήλωση που διοργάνωσε το ΕΜΣΤ για να τιμήσει τους καλλιτέχνες και όσους συνέβαλαν στην υλοποίησή της.

Τα νέα από το Πεδίο

Βαθυμέτρηση της Λίμνης Κουρνά

Τον περασμένο Μάιο, η Δρ Κλεονίκη Δεμερτζή και η κ. Ειρήνη Βαρσάμη (ΕΜΦΙΓ/ΕΚΒΥ) πραγματοποίησαν τη βαθυμέτρηση της λίμνης Κουρνά, της μοναδικής φυσικής λίμνης γλυκού νερού στην Κρήτη.
Με τη χρήση σύγχρονης τεχνολογίας, αποτυπώθηκε για πρώτη φορά με αξιοσημείωτη ακρίβεια το βάθος τη λίμνης (22 μέτρα το μέγιστο) και χαρτογραφήθηκε το ανάγλυφο του βυθού της. Τα δεδομένα που συλλέχθηκαν θα συμβάλλουν στην καλύτερη κατανόηση της υδρολογικής απόκρισης της λίμνης, της βιοποικιλότητας που υποστηρίζει, της οικολογικής ισορροπίας και των μεταβολών που μπορεί να προκύπτουν λόγω φυσικών ή ανθρωπογενών παραγόντων. Αναμένεται να αποτελέσουν πολύτιμο εργαλείο για τη λήψη αποφάσεων και τη διαχείριση των υδατικών πόρων της περιοχής.

Τα νέα από τους ανθρώπους μας

Το α’ εξάμηνο του 2025, οι συνάδελφοι Βαλεντίνη Ναυροζίδου και Κώστας Ζαχόπουλος υποστήριξαν τις διδακτορικές τους διατριβές, στα πεδία της περιβαλλοντικής μικροπαλαιοντολογίας στα ιζήματα των λιμνών της Ελλάδας και της περιβαλλοντικής διαχείρισης παράκτιων και μεταβατικών οικοσυστημάτων, αντίστοιχα. Τα θερμά μας συγχαρητήρια!

Εκπρόσωποι χωρών, επιστήμονες και περιβαλλοντικοί φορείς θα συγκεντρωθούν τον Ιούλιο στη Ζιμπάμπουε, με στόχο την ενίσχυση της προστασίας και αποκατάστασης των υγροτόπων.

Συγκεκριμένα, η 15η Σύνοδος της Διάσκεψης των Συμβαλλομένων Μερών (COP15) της Σύμβασης Ραμσάρ για τους Υγροτόπους θα διεξαχθεί στους Καταρράκτες Βικτωρίας στις 23 – 31 Ιουλίου 2025.

Η Σύμβαση Ραμσάρ είναι η παλαιότερη από τις σύγχρονες διεθνείς διακυβερνητικές περιβαλλοντικές συμφωνίες και μία από τις πρώτες που συνέδεσαν τη διατήρηση του περιβάλλοντος με τη συνετή χρήση.

Οι αντιπρόσωποι στην COP15, μεταξύ άλλων, θα εξετάσουν την ευθυγράμμιση του έργου της Σύμβασης με τις παγκόσμιες προτεραιότητες για το κλίμα και τη βιοποικιλότητα και το στρατηγικό σχέδιο της Σύμβασης για την περίοδο 2025 – 2034.

Η έμφαση θα δοθεί στη μετάβαση από την ευαισθητοποίηση στη δράση και στην ενίσχυση της δέσμευσης για τη διασφάλιση των υγροτοπικών οικοσυστημάτων. Η προστασία των υγροτόπων δεν αποτελεί μόνο περιβαλλοντικό θέμα, αλλά σχετίζεται άμεσα με την εξασφάλιση του νερού, της τροφής και της ανθεκτικότητας στην κλιματική αλλαγή για τις μελλοντικές γενιές.

Περισσότερα για την COP15 εδώ:

Φωτό: Αλυκή Λεχαινών, Λάμπρος Λογοθέτης / ΕΚΒΥ

Ένας ωκεανός, μία στρατηγική

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υιοθέτησε στις 5 Ιουνίου 2025 το Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για τους Ωκεανούς, μια ολοκληρωμένη στρατηγική για την καλύτερη προστασία των ωκεανών, την προώθηση μιας ακμάζουσας μπλε οικονομίας και την υποστήριξη της ευημερίας των ανθρώπων που ζουν σε παράκτιες περιοχές.
Το Σύμφωνο συγκεντρώνει τις πολιτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τους ωκεανούς σε ένα ενιαίο πλαίσιο αναφοράς, αντιμετωπίζοντας τις σημαντικές απειλές στις οποίες εκτίθενται οι ωκεανοί, οι παράκτιες κοινότητες, τα νησιά και οι απομακρυσμένες περιοχές.

Το Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για τους Ωκεανούς επικεντρώνεται σε έξι προτεραιότητες:

1. Προστασία και αποκατάσταση της υγείας των ωκεανών.

2. Ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της βιώσιμης μπλε οικονομίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

3. Υποστήριξη των παράκτιων, νησιωτικών κοινοτήτων και απομακρυσμένων περιοχών.

4. Προώθηση της θαλάσσιας έρευνας, της γνώσης, των δεξιοτήτων και της καινοτομίας.

5. Ενίσχυση της θαλάσσιας ασφάλειας και άμυνας.

6. Ενίσχυση της διπλωματίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της διεθνούς διακυβέρνησης για τους ωκεανούς.

Για την επίτευξη των στόχων του Συμφώνου για τους Ωκεανούς, η Επιτροπή πρόκειται να παρουσιάσει έναν Νόμο για τον Ωκεανό, έως το 2027.

Το Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για τους Ωκεανούς παρουσιάστηκε από την Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Φον Ντερ Λάιεν στις 9 Ιουνίου, κατά τη διάρκεια του 3oυ Συνεδρίου των Ηνωμένων Εθνών για τους Ωκεανούς που διεξήχθη στη Νίκαια της Γαλλίας (9 – 13 Ιουνίου 2025, https://unocnice2025.org/en/).

Περισσότερες πληροφορίες εδώ:

Φωτό: Ψαράδες, Quang Nguyen, Pixabay

Ο φυσητήρας (Physeter macrocephalus), το τρίτο μεγαλύτερο ζώο στον πλανήτη (σχεδόν 20 μέτρα) έχει τον μεγαλύτερο εγκέφαλο που έχει καταγραφεί στο ζωικό βασίλειο (περίπου 8 κιλά). Καταδύεται ως τα 3.000 μέτρα, κρατώντας την αναπνοή του έως και 90 λεπτά. Μόνιμος κάτοικος των ελληνικών θαλασσών, βρίσκει ιδανικούς χώρους για να τραφεί και να αναπαραχθεί στην Ελληνική Τάφρο, την υποθαλάσσια οροσειρά με τις βαθιές χαράδρες, που ξεκινά από το Ιόνιο και φθάνει στη Ρόδο.

Στη Μεσόγειο έχουν απομείνει λιγότεροι από 200 φυσητήρες. Κυριότερη απειλή αποτελεί η σύγκρουση με τα μεγάλα πλοία.

Ανακαλύψτε τα περιεχόμενα του δεύτερου τεύχους.

Ο άνθρωπος προκαλεί απώλεια της βιοποικιλότητας σε ολόκληρο τον πλανήτη

Μια εκτενής σύνθεση 2.000 ερευνών δεν αφήνει καμιά αμφιβολία για την κλίμακα της απώλειας της βιοποικιλότητας και τον καθοριστικό ρόλο του ανθρώπου σε αυτή. Η εργασία, που δημοσιεύθηκε προσφάτως στο περιοδικό Nature περιέλαβε σχεδόν 100.000 τοποθεσίες σε όλες τις ηπείρους, όλους τους τύπους οικοσυστημάτων και όλες τις ομάδες οργανισμών. Διαπιστώθηκε ότι οι πέντε κύριες πιέσεις που προκύπτουν από τις ανθρώπινες δραστηριότητες, δηλαδή η αλλαγή στις χρήσεις γης, η εκμετάλλευση των πόρων, η ρύπανση, η κλιματική αλλαγή και τα χωροκατακτητικά είδη, μεταβάλλουν τη σύνθεση των βιοτικών κοινοτήτων και μειώνουν την τοπική ποικιλότητα, σε όλες τις κατηγορίες οικοσυστημάτων. Μεταξύ αυτών, ιδιαιτέρως ισχυρή επίπτωση στη βιοποικιλότητα έχουν η ρύπανση και η αλλαγή στις χρήσεις γης.

Πρόκειται για μία από τις μεγαλύτερες συνθέσεις των επιπτώσεων του ανθρώπου στη βιοποικιλότητα που έχουν πραγματοποιηθεί παγκοσμίως. Η εκτενής ανάλυση προσφέρει μια νέα και λεπτομερή εικόνα της τρέχουσας γνώσης σχετικά με το αποτύπωμα των ανθρώπινων επιδράσεων στη βιοποικιλότητα και αποτελεί σημείο αναφοράς για την ανάπτυξη και αξιολόγηση στρατηγικών διατήρησής της. Τα ευρήματα της εργασίας δείχνουν ότι η αναχαίτιση της απώλειας της βιοποικιλότητας αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις που αντιμετωπίζει η κοινωνία μας.

Η εργασία δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Nature (εδώ:)

Φωτό: Εκτεταμένες καλλιέργειες στο Δέλτα του Αχελώου, ΕΚΒΥ/Λάμπρος Λογοθέτης

Η πρώτη κινηματογράφηση κολοσσιαίου καλαμαριού στο φυσικό του περιβάλλον

Επιστήμονες κατέγραψαν για πρώτη φορά κινηματογραφικά το δυσεύρετο κολοσσιαίο καλαμάρι με την επιστημονική ονομασία Mesonychoteuthis hamiltoni στο φυσικό του περιβάλλον.

Σύμφωνα με το Ινστιτούτο Ωκεανογραφίας Schmidt, το βίντεο τραβήχτηκε κοντά στα νησιά South Sandwich στον νότιο Ατλαντικό Ωκεανό και δείχνει ένα νεαρό καλαμάρι να κολυμπά σε βάθος 600 μέτρων. Τα πλάνα καταγράφηκαν τον Μάρτιο του 2025 από το τηλεκατευθυνόμενο όχημα Falkor (too) που χρησιμοποιήθηκε κατά τη διάρκεια αποστολής ερευνητικού σκάφους του Ινστιτούτου.

Το κολοσσιαίο καλαμάρι, ένα από τα πιο δυσεύρετα πλάσματα της φύσης, ταυτοποιήθηκε για πρώτη φορά πριν από 100 χρόνια, από υπολείμματα που βρέθηκαν στο στομάχι ενός φυσητήρα. Αν και εκτιμάται ότι μπορεί να φτάσει σε μήκος τα 7 μέτρα και σε βάρος τα 500 κιλά (κάτι που το καθιστά το βαρύτερο ασπόνδυλο στον πλανήτη), το νεαρό καλαμάρι που βιντεοσκοπήθηκε έχει μήκος περίπου 30 εκατοστά.

Περισσότερα εδώ και εδώ:

Δωρεές τριών νέων πολύτιμων Συλλογών στο Μουσείο

Το Μουσείο εμπλούτισε πρόσφατα το υλικό του, με τη δωρεά τριών πολύτιμων Συλλογών.
Οι τρεις σημαντικές Συλλογές καταγράφονται στις επιστημονικές βάσεις του Μουσείου και πρόκειται να εξυπηρετήσουν τους εκπαιδευτικούς και επιστημονικούς σκοπούς του Ιδρύματος.

1. Η πρώτη αφορά στη συλλογή του Νικολάου Χουζούρη και είναι προσφορά της κόρης του Μαρίας Χουζούρη. Περιλαμβάνει 32 πουλιά, 2 θηλαστικά, 7 όστρακα και 1 κοράλλι. Μεταξύ των πουλιών εντοπίσθηκε ένα πολύ σημαντικό δείγμα, ένα όρνιο (Gyps fulvus), το οποίο συλλέχθηκε στα μέσα της δεκαετίας του 1980 στη Νάξο και αποτελεί ένα από τα τελευταία άτομα του είδους που έχει πλέον εξαφανισθεί από το νησί, όπως και από τις περισσότερες περιοχές της χώρας.

2. Η δεύτερη συλλογή αποτελείται από 24 ταριχευμένα πουλιά και 1 θηλαστικό. Τα αδέλφια Αλέξανδρος και Φίλιππος Γάτος δώρισαν τη συλλογή της Οικογένειας Ηλία Γάτου που περιλαμβάνει δείγματα από τον Έβρο και τον Κίσαβο, μεταξύ των οποίων ένας γερακαετός (Hieraaetus pennatus), ένα δεντρογέρακο (Falco subbuteo) και ένας μαύρος δρυοκολάπτης (Dryocopus martius).

3. Η τρίτη δωρεά προέρχεται από την Κατερίνα Λάζαρη, κόρη του συλλέκτη Βαρθολομαίου Χρ. Λάζαρη και περιλαμβάνει μαλάκια, αχινούς, αστερίες, σπόγγους, κοράλλια και ιχθείς. Τα δείγματα προέρχονται από διαφορετικά μέρη του κόσμου και πολλά αποκτήθηκαν στη νοτιοανατολική Αφρική και τη Νέα Ζηλανδία, ενώ ορισμένα προέρχονται από τη Λευκάδα.

Νέα από τα έργα μας

ΕΡΓΟ: Έρευνα για την εξέλιξη του χρωματισμού της Ασπροκωλίνας

Το Τμήμα Χερσαίας Ζωολογίας του Μουσείου συμμετέχει σε έρευνα που αφορά στη μελέτη της φυλογένεσης και του χρώματος των φτερών του είδους Ασπροκωλίνα (Oenanthe melanoleuca).
Επιστημονικός Υπεύθυνος είναι o Δρ Reto Burri από το Ελβετικό Ορνιθολογικό Ινστιτούτο (Swiss Ornithological Institute) και στην Ελλάδα την έρευνα συντονίζει ο Δρ Παύλος Ανδριόπουλος (Τομέας Οικολογίας και Ταξινομικής, Τμήμα Βιολογίας, ΕΚΠΑ).

Η έρευνα αποσκοπεί στη διερεύνηση της εξέλιξης των ειδών και ειδικότερα του χρωματισμού του πτερώματος του γένους Oenanthe, με την ανάλυση της γονιδιακής έκφρασης κατά την ανάπτυξη νέων φτερών.
Στην Ελλάδα μελετήθηκαν άτομα του είδους Oenanthe melanoleuca. Ειδικότερα, διερευνάται εάν το γονίδιο ASIP, που έχει εντοπιστεί ότι σχετίζεται με τον χρωματισμό του πτερώματος στην Ασπροκωλίνα (O. melanoleuca) και σε συγγενικά της είδη, εκφράζεται περισσότερο στα λευκά φτερά του λαιμού και του μανδύα ατόμων O. melanoleuca, από ό,τι στα μαύρα φτερά του λαιμού ατόμων O. melanoleuca και στον μαύρο μανδύα του είδους O. cypriaca, καθώς αντίστοιχη έρευνα εκπονείται και στην Κύπρο.

Η Δρ Μαρία Δημάκη, υπεύθυνη του Τμήματος Χερσαίας Ζωολογίας, συμμετείχε στις εργασίες πεδίου με την ερευνητική ομάδα του Ελβετικού Ορνιθολογικού Ινστιτούτου, του Ελληνικού Κέντρου Δακτυλίωσης Πουλιών, σε συνεργασία και με το Αττικό Ζωολογικό Πάρκο.

Φωτό: Aσπροκωλίνα (Oenanthe melanoleuca) / Δρ Μαρία Δημάκη

ΕΡΓΟ: RIWET INTERREG Europe «Σύμπραξη δημόσιων φορέων και ιδιωτών για τη διακυβέρνηση της διατήρησης και αποκατάστασης ποταμών και υγροτόπων ως μπλε-πράσινων υποδομών»

Το Εθνικό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Γουλανδρή/ΕΚΒΥ και η Διαχειριστική Αρχή του Ελληνικού Στρατηγικού Σχεδίου της ΚΑΠ 2023-2027 συνεργάζονται στο πλαίσιο του έργου RIWET INTERREG Europe, με στόχο την περαιτέρω εξειδίκευση της εφαρμογής του νέου προτύπου Καλής Γεωργικής και Περιβαλλοντικής Κατάστασης 2 (ΚΓΠΚ 2), που προβλέπει την προστασία των υγροτόπων και των τυρφώνων σε γεωργικές εκτάσεις ως αποθηκών άνθρακα.
Στις 19 Μαρτίου 2025, πραγματοποιήθηκε τεχνική συνάντηση με τίτλο «Προς μια βιώσιμη γεωργία: διάλογος για την προστασία των υγροτόπων και των τυρφώνων» και κύριο αντικείμενο την ανταλλαγή εμπειριών και απόψεων για καλές πρακτικές, συμβατές με την προστασία των υγροτόπων και των τυρφώνων.

Τη συζήτηση συντόνισε ο Δρ Πέτρος Κακούρος και από το ΕΜΦΙΓ/ΕΚΒΥ συμμετείχαν, επίσης, η Δρ Ελένη Φυτώκα και η Δρ Αναστασία Χατζημέντωρ. Ειδικοί από ερευνητικά ινστιτούτα και πανεπιστήμια της χώρας, καθώς και εκπρόσωποι υπηρεσιών του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, οι οποίοι εμπλέκονται στην ανάπτυξη και εφαρμογή της ΚΓΠΚ 2, συμμετείχαν ενεργά με παρουσιάσεις και τοποθετήσεις.
Πρόκειται για μια αρχική προσπάθεια διασύνδεσης επιστημόνων και υπηρεσιών, με σκοπό την ανάδειξη βέλτιστων πρακτικών για την προστασία των υγροτόπων σε σχέση με τη γεωργία.

Οι επόμενες συναντήσεις του έργου στοχεύουν στη διασύνδεση γεωργών, επιστημόνων και ΜΚΟ, με σκοπό την ενημέρωση και την προώθηση του διαλόγου σχετικά με τις προκλήσεις σε επίπεδο πολιτικής, διακυβέρνησης και πρακτικής εφαρμογής της προστασίας των υγροτόπων.

Φωτό: Υγροτοπικές εκτάσεις και καλλιέργειες στη Λιμνοθάλασσα Πρόκοπου στην Πελοπόννησο, ΕΚΒΥ/Λάμπρος Λογοθέτης

Συνέδρια – Συναντήσεις

ΗΜΕΡΙΔΑ Open Data Day 2025 – Αντιμετώπιση Σύγχρονων Προκλήσεων με Ανοιχτά Δεδομένα: παρουσίαση του Διαγωνισμού «OpenUp Thessaloniki Climate 2025»

Στις 10 Μαρτίου 2025, το Ίδρυμα Ανοικτής Γνώσης Ελλάδος σε συνεργασία με το Διεθνές Πανεπιστήμιο Ελλάδος (ΔΙΠΑΕ), οργάνωσαν στις εγκαταστάσεις του δεύτερου, στη Σίνδο Θεσσαλονίκης, ημερίδα με αφορμή την Ημέρα Ανοικτών Δεδομένων (Open Data Day), που γιορτάζεται σε όλο τον κόσμο και υποστηρίζεται από τον Διεθνή Οργανισμό Ανοικτής Γνώσης.

Η ημερίδα επικεντρώθηκε στην αξιοποίηση ανοικτών δεδομένων για την αντιμετώπιση σύγχρονων προκλήσεων. Περιλάμβανε ομιλίες και στρογγυλή τράπεζα συζήτησης με επίκεντρο την ελεύθερη πρόσβαση, διάθεση και χρήση δεδομένων από φορείς, με σκοπό την παροχή καινοτόμων λύσεων που προάγουν τη βιώσιμη ανάπτυξη και βελτιώνουν την καθημερινότητα των πολιτών της Θεσσαλονίκης.

Στο πλαίσιο της εργασιών της, έγινε παρουσίαση και επίσημη έναρξη του Διαγωνισμού Καινοτομίας OpenUp Thessaloniki Climate 2025 (https://openup.okfn.gr/), που συνδιοργανώνουν το Ίδρυμα Ανοικτής Γνώσης Ελλάδος, η Αναπτυξιακή Μείζονος Αστικής Θεσσαλονίκης-Αναπτυξιακός Οργανισμός Τοπικής Αυτοδιοίκησης, το ΔΙΠΑΕ, ο Δήμος Θεσσαλονίκης και η Ελληνική Στατιστική Αρχή. Ο διαγωνισμός στοχεύει στην ανάπτυξη καινοτόμων τεχνολογικών εφαρμογών που θα παρέχουν λύσεις σε κρίσιμα περιβαλλοντικά ζητήματα, όπως η κλιματική αλλαγή και η προστασία του φυσικού περιβάλλοντος, αξιοποιώντας ανοιχτά περιβαλλοντικά δεδομένα που παρέχονται από δημόσιους φορείς της Θεσσαλονίκης και την Ελληνική Στατιστική Αρχή. Τα δεδομένα διατίθενται μέσω της διαδικτυακής πλατφόρμας ανοιχτών δεδομένων Open Data Marketplace (https://tds.okfn.gr/), που αναπτύχθηκε στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού έργου UPCAST (https://www.upcast-project.eu/).

Το Εθνικό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Γουλανδρή/ΕΚΒΥ υποστηρίζει την πλατφόρμα Open Data Marketplace και τον διαγωνισμό OpenUp Thessaloniki Climate 2025, παρέχοντας ανοιχτά δεδομένα παρακολούθησης της ποιότητας των υδάτων των λιμνών Βόλβη και Κορώνεια, βαθυμετρίας και διακύμανσης της στάθμης τους, παρακολούθησης της ποιότητας της θάλασσας στον Όρμο της Θεσσαλονίκης και απογραφής υγροτόπων. Η κ. Λένα Χατζηιορδάνου, μέλος του Τομέα Συστημάτων Διαχείρισης Περιβαλλοντικής Πληροφορίας, συμμετείχε στη στρογγυλή τράπεζα συζήτησης με θέμα «Ανοικτά δεδομένα και εφαρμογές προστιθέμενης αξίας».

Τα Νέα του Πεδίου

ΜΙΚΡΟΙ ΝΗΣΙΩΤΙΚΟΙ ΥΓΡΟΤΟΠΟΙ

Στο πλαίσιο του έργου «Αναγνώριση και καταγραφή μικρών νησιωτικών υγροτόπων», ερευνητές του Μουσείου (Δρ Ελένη Φυτώκα, Δρ Μιλτιάδης Σεφερλής και Δρ Διονύσης Μέρμυγκας) και του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης (Καθ. Ιφιγένεια Κάγκαλου, Δρ Διονύσης Λατινόπουλος) επισκέφτηκαν 25 μικρούς νησιωτικούς υγροτόπους στη Λέσβο τον Απρίλιο 2025, σε συνεργασία με στελέχη των Μονάδων Διαχείρισης Βορειοανατολικού Αιγαίου, Κεντρικού Αιγαίου, Ανατολικής Κρήτης, Σκύρου και Εύβοιας του ΟΦΥΠΕΚΑ.

Στις εργασίες πεδίου πραγματοποιήθηκε έλεγχος της χαρτογραφικής αποτύπωσης των ορίων των μικρών νησιωτικών υγροτόπων που είχε διενεργηθεί με τεχνολογίες τηλεπισκόπησης, καταγραφή της κυρίαρχης υγροτοπικής βλάστησης και αξιολόγηση του βαθμού φυσικότητάς τους. Με την καθοδήγηση των μελών της Μονάδας Διαχείρισης Βορειοανατολικού Αιγαίου εντοπίστηκαν υποβαθμισμένες περιοχές λόγω ρύπανσης, επέκτασης αγροτικών και αστικών χρήσεων και απόθεσης ανενεργών υλικών. Συζητήθηκε η σπουδαιότητα των υγροτόπων, που είναι δυσανάλογη του μεγέθους τους, καθώς παρουσιάζουν μεγάλη ποικιλομορφία και φυσικό κάλλος και η οικολογική αξία τους είναι ιδιαιτέρως υψηλή για τα υδρόβια είδη που η επιβίωσή τους εξαρτάται από τη διατήρησή τους.

Το έργο «Αναγνώριση και καταγραφή μικρών νησιωτικών υγροτόπων» του Οργανισμού Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής (ΟΦΥΠΕΚΑ) υλοποιείται από το Εθνικό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Γουλανδρή/Ελληνικό Κέντρο Βιοτόπων-Υγροτόπων, το Εργαστήριο Τηλεπισκόπησης του Τμήματος Τοπογράφων Μηχανικών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και το Εργαστήριο Υδρολογίας και Υδραυλικών Έργων του Τμήματος Πολιτικών Μηχανικών του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης.

Φωτό: Υγρότοπος Φανερωμένης, ΕΚΒΥ / Μιλτιάδης Σεφερλής

Ο ΜΙΚΡΟΣ ΙΧΝΗΛΑΤΗΣ

Από τις 9 έως και τις 12 Απριλίου 2025, οι υπεύθυνοι των Τμημάτων Συλλογών του Μουσείου, Δρ Μαρία Δημάκη, Δρ Διονύσης Μέρμυγκας και Δρ Χριστίνα Γιαμαλή, επισκέφτηκαν τη Βαμβακού Λακωνίας, στο πλαίσιο συνεργασίας του Μουσείου με τον Οργανισμό Vamvakou Revival.

Πραγματοποίησαν παρατηρήσεις για τη βιοποικιλότητα και τα πετρώματα στην ευρύτερη περιοχή της Βαμβακούς και του Πάρνωνα. Συνέλεξαν δείγματα που θα εμπλουτίσουν τις συλλογές του Μουσείου και θα αξιοποιηθούν για την υποστήριξη ενημερωτικών και εκπαιδευτικών δράσεων που πρόκειται να διεξαχθούν στην περιοχή.

Το Σάββατο 12 Απριλίου πραγματοποίησαν τη δράση ο «Μικρός Ιχνηλάτης», συνοδεύοντας ομάδα 11 ατόμων (αποτελούμενη από δύο οικογένειες με συνολικά 5 παιδιά δημοτικού καθώς και μία εκπαιδευόμενη συνοδό βουνού) σε μονοπάτι κοντά στο χωριό, με σκοπό την εξερεύνηση της βιοποικιλότητας και της γεωλογικής ποικιλότητας της περιοχής.

Τέλος, η Βιβλιοθήκη του Μουσείου δώρισε εκδόσεις για το φυσικό περιβάλλον στη βιβλιοθήκη του Δημοτικού Σχολείου της Βαμβακούς, που λειτουργεί ως ανοιχτή δανειστική βιβλιοθήκη.

Φωτό: Γραικόσαυρα / Δρ Μαρία Δημάκη

Οι Ευρωβουλευτές συμφώνησαν να αλλάξουν το Καθεστώς Προστασίας του Λύκου

Στις 8/5/2025, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (με 371 ψήφους υπέρ, 162 κατά και 37 αποχές) στήριξε την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για στοχευμένη τροποποίηση της Οδηγίας των Οικοτόπων (Οδηγία 92/43/ΕΟΚ), μειώνοντας το καθεστώς προστασίας των λύκων στην Ευρωπαϊκή Ένωση από «αυστηρά προστατευόμενο» σε «προστατευόμενο», ώστε να ευθυγραμμιστεί με τη Σύμβαση της Βέρνης.

Τα κράτη μέλη θα έχουν πλέον μεγαλύτερη ευελιξία στη διαχείριση των πληθυσμών, ώστε να βελτιωθεί η συνύπαρξη των λύκων με τους ανθρώπους και να περιοριστούν οι επιπτώσεις από την αυξανόμενη παρουσία τους. Τα κράτη μέλη οφείλουν να συνεχίσουν να διασφαλίζουν το ευνοϊκό καθεστώς διατήρησης και μπορούν να συνεχίσουν να κατατάσσουν τους λύκους ως αυστηρά προστατευόμενο είδος στη εθνική νομοθεσία, καθώς και να εφαρμόζουν αυστηρότερα μέτρα προστασίας. Το μέτρο έχει προκαλέσει αντιδράσεις από επιστήμονες, ΜΚΟ και πολίτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Για να τεθεί σε ισχύ το σχέδιο νόμου, απαιτεί την επίσημη έγκριση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, το οποίο ενέκρινε το ίδιο κείμενο στις 16 Απριλίου 2025. Η Οδηγία θα τεθεί σε ισχύ 20 ημέρες μετά τη δημοσίευσή της στην Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ. Τα κράτη μέλη θα έχουν στη συνέχεια προθεσμία 18 μηνών για να συμμορφωθούν.

To Δελτίο Τύπου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου είναι διαθέσιμο εδώ:

Ευρωπαϊκή Ημέρα Natura 2000

Η 21η Μαΐου κάθε έτους είναι αφιερωμένη στη φύση και στις προστατευόμενες περιοχές του Ευρωπαϊκού Δικτύου Natura 2000. Τον φετινό Μάιο, η Ευρώπη έχει 27.000 λόγους για να γιορτάζει, όσες και οι περιοχές που εντάσσονται στο ευρωπαϊκό Δίκτυο Natura 2000. Με αφορμή τον εορτασμό, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καλεί το κοινό να εξερευνήσει περιοχές του Δικτύου και να συμμετάσχει σε μία από τις υπαίθριες εκδηλώσεις «Bioblitz» που θα πραγματοποιηθούν από 17 έως 25 Μαΐου. Οι συμμετέχοντες απολαμβάνουν τη φύση, ανακαλύπτουν τον πλούτο της και αναλαμβάνουν ρόλο επιστήμονα, αναγνωρίζοντας όσο το δυνατόν περισσότερα είδη και καταγράφοντας τις παρατηρήσεις τους στο διαδίκτυο ή μέσω ειδικής εφαρμογής για κινητά, συμβάλλοντας στην αύξηση της γνώσης για τη βιοποικιλότητα.

Περισσότερες πληροφορίες εδώ:

Φωτό: Γιώργος Χατζηαγγελίδης

Διεθνής Ημέρα Βιοποικιλότητας 2025

Η 22α Μαΐου καθιερώθηκε ως Διεθνής Ημέρα Βιοποικιλότητας το 1993 από τα Ηνωμένα Έθνη, με σκοπό την αύξηση της γνώσης και την ευαισθητοποίηση σε θέματα που αφορούν τη βιοποικιλότητα.

Ο φετινός εορτασμός, με θέμα «Σε αρμονία με τη φύση και τη βιώσιμη ανάπτυξη», στοχεύει να αναδείξει τη σημασία της βιοποικιλότητας για την ευημερία των ανθρώπων και την ισορροπία του πλανήτη, να ενθαρρύνει την ενσωμάτωσή της σε όλες τις πτυχές της ανάπτυξης, να προωθήσει λύσεις συμβατές με τη φύση. Προγραμματισμένες δράσεις και εκδηλώσεις σε όλο τον κόσμο (εκπαιδευτικά υλικά, εκθέσεις και σεμινάρια, δενδροφυτεύσεις, έργα τέχνης κ.λπ.) αναλαμβάνουν να αναδείξουν την πολύπλευρη αξία της βιοποικιλότητας, να διαδώσουν τη γνώση, να ευαισθητοποιήσουν για την ανάγκη προστασίας της.

Περισσότερες πληροφορίες εδώ:

Φωτό: Γελαδάρης, Λάμπρος Λογοθέτης / ΕΚΒΥ

Μεγάλη φωτό: Fritillaria graeca / Λάμπρος Λογοθέτης, ΕΚΒΥ

Το υψηλότερο δέντρο στον κόσμο είναι μια Σεκόγια (Sequoia sempervirens) που ζει στη Βόρεια Καλιφόρνια των ΗΠΑ. Έχει ύψος 115,61 μέτρα και ξεπερνά σε ύψος το άγαλμα της Ελευθερίας στη Νέα Υόρκη που έχει ύψος 90 μέτρα.

Την ονόμασαν ΥΠΕΡΙΩΝ, το όνομα ενός Τιτάνα της ελληνικής μυθολογίας και εκτιμάται ότι είναι 2.000 – 3.000 ετών!

Ανακαλύψτε τα περιεχόμενα του πρώτου τεύχους.

Το «αρχαιότερο» πουλί με κοντή ουρά ανακαλύφθηκε στην Κίνα

Ένα νέο είδος πουλιού, το Baminornis zhenghensis, αναγνωρίσθηκε σε απολιθώματα που ανασκάφηκαν στην Κίνα και μαρτυρά ότι τα πρώιμα πτηνά είχαν αποκτήσει κάποια από τα σύγχρονα χαρακτηριστικά τους, πριν από 149 εκατομμύρια έτη.

Όπως είναι γνωστό, τα πουλιά εξελίχθηκαν από φτερωτά είδη δεινοσαύρων, όπως οι βελοσιράπτορες και οι δεινόνυχοι. Διατήρησαν κάποια από τα χαρακτηριστικά των προγόνων τους όπως τα φτερά, αλλά έχασαν ορισμένα, όπως η μακριά ουρά, καθώς προσαρμόστηκαν να ζουν κυρίως στους αιθέρες. Για παράδειγμα, ο διάσημος αρχαιοπτέρυξ, συγγενής των πουλιών από την Ιουρασική Περίοδο, είχε μακριά οστεώδη φτερωτή ουρά για να ισορροπεί στην ξηρά, που ήταν όμως βαριά και δυσκίνητη όταν πετούσε. Τα πουλιά, όπως τα γνωρίζουμε σήμερα, διαθέτουν κοντή ουρά, ώστε το σώμα τους να είναι ελαφρύτερο, το κέντρο βάρους τους να είναι μετατοπισμένο και να μπορούν να πετούν. Κάποια είδη, όπως τα παγώνια, διατηρούν μακριά ουρά, η οποία όμως αποτελείται από φτερά αντί για οστά.

Μέχρι πρόσφατα, αυτή η κρίσιμη αλλαγή ήταν γνωστή από απολιθώματα πρώιμων πτηνών της Κρητιδικής Περιόδου. Η ανακάλυψη του Baminornis zhenghensis επιβεβαιώνει ότι οι κοντές ουρές υπήρξε καινοτομία της Ιουρασικής Περιόδου, σχεδόν 20 εκατομμύρια χρόνια νωρίτερα από ό,τι αρχικά υπολογιζόταν.

Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η εκτίμηση ενός ακριβέστερου χρονικού πλαισίου εξέλιξης των πουλιών μας επιτρέπει να κατανοήσουμε καλύτερα τον ρυθμό των μεγάλων αλλαγών και τα περιβαλλοντικά τους ερείσματα.

Τα ευρήματα της μελέτης δημοσιεύτηκαν στο περιοδικό Nature, εδώ:
https://www.nature.com/articles/s41586-024-08410-z.

Από ανακοίνωση του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας του Λονδίνου, εδώ:
https://www.nhm.ac.uk/discover/news/2025/february/new-early-bird-species-revealed-fossils-unearthed-china.html

Ένας νέος δορυφόρος, ο Biomass, ξεκινά το ταξίδι του

O δορυφόρος Biomass της Ευρωπαϊκής Διαστημικής Υπηρεσίας μεταφέρεται ακτοπλοϊκώς από την Τουλούζη στο Kourou της Γαλλικής Γουιάνας, απ’ όπου θα εκτοξευθεί για να μετρήσει τη δασική βιομάζα και να εκτιμήσει τα αποθέματα και τις ροές άνθρακα στην χερσαία επιφάνεια του Πλανήτη, στο πλαίσιο του προγράμματος Earth Explorer. Το διαστημικό σκάφος, που θα βρεθεί προσεχώς 666 χιλιόμετρα πάνω από τη Γη, διαθέτει το πρώτο διαστημικό ραντάρ συνθετικού ανοίγματος μπάντας P (P-band synthetic aperture radar-SAR), παρέχοντας χάρτες ακριβείας της τροπικής, της εύκρατης και της βόρειας δασικής βιομάζας. Πρωτοποριακές τεχνολογίες θα επιτρέψουν στους ειδικούς να εκτιμήσουν με μεγαλύτερη ακρίβεια τα αποθέματα και τις ροές άνθρακα, αλλά και να κατανοήσουν καλύτερα τον ρόλο των δασών στη ρύθμιση του κλίματος. Η συμβολή του είναι καθοριστική, καθώς δεδομένα αλλαγών στη βιομάζα λόγω απώλειας δασών (π.χ. υλοτομία, πυρκαγιές) και αναγέννησης της δασικής βλάστησης, είναι ιδιαιτέρως δύσκολο να συλλεχθούν με επίγειες τεχνικές μέτρησης.

Το πρόγραμμα Earth Explorers, μέσω δορυφόρων και ειδικών αποστολών, στοχεύει στην παρατήρηση και κατανόηση των πολύπλοκων διεργασιών και αλληλεπιδράσεων που συμβαίνουν στη γεώσφαιρα, μέσω της παρατήρησης των βασικών συστημάτων της Γης.

Για περισσότερες πληροφορίες, εδώ:
https://earth.esa.int/eogateway/news/countdown-to-biomass-earth-observation-experts-await-game-changing-data

Το πολύτιμο χειρόγραφο του Φυτολογικού Λεξικού του Γενναδίου στη Βιβλιοθήκη μας

Το 2024, ο κ. Παύλος Ν. Μαγκάκης, δισέγγονος του Γενναδίου, δώρισε στο Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας, το εξαιρετικής σπουδαιότητας χειρόγραφο του «Φυτολογικού Λεξικού» του Παναγιώτη Γενναδίου.

Ο Παναγιώτης Γ. Γεννάδιος (1848-1917) υπήρξε διεθνούς φήμης Έλληνας γεωπόνος, φυσιοδίφης και συγγραφέας. Συνδυάζοντας την επιστημονική γνώση με την πρακτική άσκηση στην καλλιέργεια της γης, κατάφερε να μετασχηματίσει και να εκσυγχρονίσει τον πρωτογενή τομέα της Ελλάδας και της Κύπρου.

Το σημαντικό έργο του αποτυπώθηκε στο «Λεξικόν Φυτολογικόν: περιλαμβάνον τα ονόματα, την ιθαγένειαν και τον βίον υπερδεκακισχιλίων φυτών, εν οις και τα λόγω χρησιμότητος ή κόσμου καλλιεργούμενα». Εκδόθηκε το 1914 από το τυπογραφείο του Παρασκευά Λεώνη, είναι το αποτέλεσμα σαράντα ετών έρευνας και μελέτης και αποτελεί έως σήμερα βασικό εγχειρίδιο των γεωτεχνικών επιστημόνων, με σημαντικές επανεκδόσεις.

Στη Βιβλιοθήκη του Μουσείου υπάρχουν, επίσης, δύο νεότερες έντυπες εκδόσεις του Φυτολογικού Λεξικού.

132 νέα δείγματα στη Φυτοθήκη μας

Η δωρεά δειγμάτων είναι από τους σημαντικότερους τρόπους εμπλουτισμού των συλλογών ενός Μουσείου. Στις 5 Φεβρουαρίου 2025, οι βοτανικοί συλλέκτες Κώστας Πολυμενάκος και Βασίλης Πανταβός δώρισαν στο Μουσείο μας 132 δείγματα φυτών από διάφορες περιοχές της χώρας. Ανάμεσά τους περιλαμβάνονται σπάνια είδη, καθώς και είδη που είναι νέες αναφορές για χλωριδικές περιοχές της Ελλάδας. Το προσεχές διάστημα, τα δείγματα θα καταλογογραφηθούν, θα ψηφιοποιηθούν και θα ενσωματωθούν στη Φυτοθήκη (Herbarium), ώστε να είναι διαθέσιμα στους μελετητές της ελληνικής χλωρίδας.

Νέα από τα έργα μας

ΕΡΓΟ: Αναγνώριση και καταγραφή μικρών νησιωτικών υγροτόπων

Το Μουσείο και το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, με ανάθεση του Οργανισμού Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής (ΟΦΥΠΕΚΑ), συνεργάζονται για την επικαιροποίηση της γνώσης σχετικά με την κατάσταση των μικρών νησιωτικών υγροτόπων (<80 στρεμμάτων) εντός του Δικτύου NATURA 2000, στο Βορειοανατολικό Αιγαίο, το Κεντρικό Αιγαίο, τη Σκύρο και την Εύβοια, στην Ανατολική Κρήτη και στον Κορινθιακό Κόλπο, καθώς και για την ανάπτυξη εργαλείου λήψης αποφάσεων τον σχεδιασμό και την ιεράρχηση στοχευμένων δράσεων διατήρησης, διαχείρισης και αποκατάστασης των υγροτόπων.

Η Α’ Φάση του έργου επικεντρώθηκε στην απογραφή και χαρτογράφηση των ορίων των υγροτόπων στις ανωτέρω περιοχές. Συγκεκριμένα, εντοπίστηκαν και αποτυπώθηκαν, μέσω τηλεπισκόπησης, τα όρια 314 υγροτόπων στις περιοχές ευθύνης των αντίστοιχων Μονάδων Διαχείρισης Προστατευόμενων Περιοχών του ΟΦΥΠΕΚΑ και συγκεντρώθηκαν δεδομένα για στοιχεία βιοποικιλότητας, χρήσεων και απειλών. Η Β’ Φάση του έργου βρίσκεται σε εξέλιξη και αφορά στην αξιολόγηση και ομαδοποίηση των υγροτόπων με στόχο τον καθορισμό προτεραιοτήτων όσον αφορά σε δράσεις διατήρησης, διαχείρισης και αποκατάστασής τους.

Η διάρκεια του έργου είναι από 22/04/2024 έως 21/10/2025 και χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση (Ταμείο Συνοχής) και από εθνικούς πόρους.

Φωτό: Υγρότοπος της Αρμάθειας στην Kάσο, ΕΚΒΥ/ Δημήτρης Ζέρβας

ΕΡΓΟ: Χαρτογράφηση Κρητικού ελαιολάδου και ανάπτυξη μεθοδολογιών για τη βελτίωση και διασφάλιση των ποιοτικών χαρακτηριστικών

Στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού Προγράμματος ΚΡΗΤΗ: «ΣΥΜΠΡΑΞΕΙΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΜΕ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΔΟΣΗΣ ΓΝΩΣΕΩΝ, ΣΕ ΤΟΜΕΙΣ ΤΗΣ RIS3CRETE», το Bιοαναλυτικό Εργαστήριο του Κέντρου ΓΑΙΑ ανέλαβε να αναδείξει το Κρητικό ελαιόλαδο, μέσω της χαρτογράφησης των πολυφαινολών του και να διασαφηνίσει τις κρίσιμες παραμέτρους ελαιοποίησης που επηρεάζουν το φαινολικό του περιεχόμενο. Αφορμή της δράσης αποτέλεσε ο Ισχυρισμός Υγείας της Ευρωπαϊκής Αρχής Ασφαλείας Τροφίμων, σύμφωνα με τον οποίο, οι πολυφαινόλες του ελαιολάδου συμβάλλουν στην προστασία των λιπιδίων του αίματος από το οξειδωτικό στρες. Με βάση τον Ευρωπαϊκό Κανονισμό 432/2012 (L 136/25.5.2012), ο Ισχυρισμός μπορεί να χρησιμοποιείται μόνο για ελαιόλαδα που περιέχουν τουλάχιστον 5 mg πολυφαινολών ανά 20 g ελαιόλαδου.

Η περιεκτικότητα του ελαιόλαδου στις βιοφαινόλες ποικίλει και επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες. Στο πλαίσιο του έργου, αξιολογήθηκαν πολυάριθμα δείγματα Κρητικού ελαιολάδου, λαμβάνοντας υπόψιν κριτήρια όπως (α) την υψομετρική θέση του ελαιώνα, (β) τη στρατηγική καλλιέργειας (συμβατική ή βιολογική), (γ) την καλλιεργούμενη ποικιλία και (δ) τον τρόπο ελαιοτρίβησης.

Στο Βιοαναλυτικό Εργαστήριο αναπτύχθηκαν και επικυρώθηκαν μέθοδοι βασισμένες στην υγρή χρωματογραφία υπερυψηλής απόδοσης συζευγμένης με ανιχνευτή Diode Array και φασματομετρία μάζας υψηλής ανάλυσης, αφενός για την ποσοτικοποίηση των κύριων βιοφαινολών του ελαιολάδου (ολεασίνη, ολεοκανθάλη, τυροσόλη και υδροξυτυροσόλη), αφετέρου για τη διερεύνηση της επίδρασης διαφόρων παραγόντων στη συγκέντρωσή τους.

Η μελέτη της σύστασης του ελαιολάδου της Κρήτης αναμένεται να συμβάλει στον καθορισμό, για πρώτη φορά, του χημικού του αποτυπώματος και στη διασφάλιση της ποιότητάς του από περιπτώσεις νοθείας.

Δικτύωση

Εθνικός Κόμβος Καταγραφής της Γενετικής Ποικιλομορφίας στην Ελλάδα

Το Μουσείο συμμετέχει στον Εθνικό Κόμβο GrBOL (Greek Barcode of Life), το δίκτυο ιδρυμάτων για τη βιοποικιλότητα της Ελλάδας, που συστάθηκε το 2024 και αποσκοπεί στην καταγραφή της γενετικής ποικιλομορφίας των ζώων, των μυκήτων και των φυτών της χώρας. Η γενετική καταγραφή των οργανισμών βασίζεται στους γραμμωτούς κώδικες DNA, δηλαδή στο γενετικό τους αποτύπωμα. Οι εταίροι του Εθνικού Κόμβου παρέχουν ταξινομική εμπειρογνωμοσύνη και τις υποδομές τους (π.χ. συλλογές / βιοτράπεζες, βάσεις δεδομένων, πλατφόρμες βιοπληροφορικής και εργαστήρια) για την ολοκληρωμένη συλλογή, καταγραφή, περιγραφή και αλληλούχιση των οργανισμών. Οι αλληλουχίες και τα μεταδεδομένα που παράγονται στο πλαίσιο του Εθνικού Κόμβου GrBOL θα ενσωματωθούν στη Διεθνή Βάση Δεδομένων Αναφοράς Γραμμωτού Κώδικα BOLD (Barcode of Life Data System). Αξίζει να σημειωθεί ότι η γενετική καταγραφή των οργανισμών με τη χρήση των γραμμωτών κωδίκων αποτελεί σπουδαίο εργαλείο για τη συστηματική παρακολούθηση, τη διατήρηση και την προστασία της βιοποικιλότητας. Στην 6η διαδικτυακή συνάντηση του Εθνικού Κόμβου GrBOL, που έλαβε χώρα στις 20/02/2025, το Μουσείο εκπροσώπησε η κ. Ράνια Λόρτου.

Περισσότερα για τον Εθνικό Κόμβο GrBOL, εδώ:
https://grbol.auth.gr/.

Περισσότερα για τη Διεθνή Βάση Δεδομένων Αναφοράς Γραμμωτού Κώδικα BOLD, εδώ:
https://boldsystems.org/

Επιστημονικές δημοσιεύσεις και εκδόσεις

EΚΔΟΣΗ: Oδηγίες για την εκτίμηση της υδρομορφολογικής ποιότητας φυσικών και τεχνητών λιμνών

Το Μουσείο συμμετείχε στην Ομάδα Εργασίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (Joint Research Centre) που συνέταξε τις σχετικές οδηγίες, σύμφωνα με τις απαιτήσεις της Οδηγίας Πλαίσιο για τα Ύδατα. Στην έκδοση περιγράφονται 60 δείκτες για την καταγραφή και αξιολόγηση των στοιχείων υδρομορφολογικής ποιότητας των λιμνών και δίνονται οι περιγραφές των δεδομένων που απαιτούνται για τον υπολογισμό των δεικτών, καθώς και των εργαλείων και των τεχνικών για την απόκτησή τους, με παραδείγματα εφαρμογής. Επίσης, παρουσιάζεται σύντομη ανασκόπηση της βιβλιογραφίας που καταγράφει τη σύνδεση μεταξύ υδρομορφολογίας και βιολογίας. Η έκδοση καταλήγει σε συστάσεις για την ανάπτυξη μεθόδων που ενσωματώνουν τις υδρομορφολογικές συνθήκες στην εκτίμηση της οικολογικής κατάστασης των λιμνών.

Οι Οδηγίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής είναι διαθέσιμες, εδώ:
https://publications.jrc.ec.europa.eu/repository/handle/JRC141034

ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ: Αποτύπωση της βαθυμετρίας και μορφομετρική ανάλυση φυσικών λιμνών της Ελλάδας

Δεκατέσσερις λίμνες ερευνήθηκαν με τη χρήση ηχοβολιστικού μηχανήματος και τα δεδομένα που προέκυψαν οδήγησαν στην παραγωγή ψηφιακών μοντέλων του βυθού τους και αξιοποιήθηκαν για την ανάλυση των μορφομετρικών γνωρισμάτων της κάθε λίμνης. Η νέα δημοσίευση του Ιδρύματος συμβάλλει στην κάλυψη των κενών γνώσης, παρέχοντας ενημερωμένα, ομοιόμορφα και ακριβή βαθυμετρικά δεδομένα για τις κύριες φυσικές λίμνες της Ελλάδας, ως μέρος του Εθνικού Δικτύου Παρακολούθησης Λιμνών.

Τα γεωχωρικά δεδομένα είναι διαθέσιμα μέσω του Εθνικού Δικτύου Παρακολούθησης Λιμνών Ελλάδας (http://ekbygis.biodiversity-info.gr/geoserver/web/) και μπορούν να αξιοποιηθούν στην υλοποίηση ολοκληρωμένων προγραμμάτων παρακολούθησης και στη λήψη αποφάσεων για τη διαχείριση των υδάτινων πόρων της χώρας.

Η εργασία είναι διαθέσιμη, εδώ:
https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/20442041.2024.2447173.

Συνέδρια – Συναντήσεις

ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΟΥ ΜΓΦΙ ΣΕ ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΜΠΟΣΙΟ

Το Τμήμα Χερσαίας Ζωολογίας του Μουσείου συμμετείχε στο διεθνές συμπόσιο «Δουλεύοντας μαζί για την άγρια ζωή – Ο ρόλος των σύγχρονων ζωολογικών πάρκων», το οποίο διοργάνωσε το Αττικό Ζωολογικό Πάρκο (23-24 Νοεμβρίου 2024), με στόχο την ενδυνάμωση της συνεργασίας με αρμόδιες αρχές και οργανώσεις που δραστηριοποιούνται για την περίθαλψη άγριων ζώων και τη διατήρηση της βιοποικιλότητας. Στο συμπόσιο συμμετείχαν εκπρόσωποι της Παγκόσμιας Ένωσης για τη Διατήρηση της Φύσης (IUCN), του Conservation Education Committee (EAZA), της οργάνωσης BirdLife στη Βουλγαρία (BSPB), της οργάνωσης Green Balkans, των Ζωολογικών Κήπων της Κοπεγχάγης και της Ινδονησίας, καθώς και περιβαλλοντικών οργανώσεων της χώρας όπως η ΑΝΙΜΑ, ο ΑΡΧΕΛΩΝ, η Μom, η ΤΥΤΩ κ.ά.

Η Δρ Μαρία Δημάκη, Υπεύθυνη του Τμήματος Χερσαίας Ζωολογίας το Μουσείου, σε συνεργασία με την κ. Χλόη Αδαμοπούλου από το Πανεπιστήμιο Αθηνών, ανέπτυξαν το θέμα των ξενικών και εισβλητικών ειδών ερπετών και αμφιβίων στην Ελλάδα, τα οποία μεταφέρονται, είτε κατά λάθος, είτε σκόπιμα ως κατοικίδια, σε περιοχές εκτός της φυσικής τους κατανομής, όπως οι χερσαίες χελώνες, οι νεροχελώνες, οι χαμαιλέοντες, οι ιγκουάνες, οι βόες, κ.ά.

ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΟΥ ΜΓΦΙ ΣΕ ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

Το Μουσείο συμμετείχε στο Διεθνές Συνέδριο που διοργάνωσε ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Διαστήματος με θέμα «BioSpace25 – Biodiversity insight from Space», στην Ιταλία (10-14 Φεβρουαρίου 2025). Κεντρικός στόχος του συνεδρίου ήταν να παρουσιάσει τις κρίσιμες προκλήσεις για τη βιοποικιλότητα, τις οποίες τα συστήματα Παρατήρησης της Γης πρέπει πρωτίστως να αντιμετωπίσουν με λύσεις αιχμής, καθώς και να αναδείξει τη σημασία των συλλογικών προσπαθειών για την ενσωμάτωση των μεθόδων και τεχνολογιών Παρατήρησης της Γης στην έρευνα και την παρακολούθηση της βιοποικιλότητας.

Στη θεματική ενότητα «Βιοποικιλότητα Υγροτόπων», η κ. Τριανταφυλλιά Περιβολιώτη (ΜΓΦΙ-ΕΚΒΥ) παρουσίασε εργασία για τις επιπτώσεις της καταιγίδας Daniel στον υγρότοπο της λίμνης Κάρλας μέσω συνδυασμένης χρήσης δορυφορικών εικόνων και επί τόπου μετρήσεων (η δημοσίευση είναι διαθέσιμη εδώ: https://www.mdpi.com/2073-4441/16/23/3502).

Στο ίδιο συνέδριο παρουσιάστηκε, από τον κ. Γιώργο Μαλλίνη (ΑΠΘ), αναρτημένη ανακοίνωση για το έργο LIFE EL-BIOS, στο οποίο συμμετέχει το ΜΓΦΙ-ΕΚΒΥ, με τίτλο «LIFE EL-BIOS: Ο εθνικός κύβος δεδομένων Παρατήρησης Γης για την υποστήριξη της διαχείρισης και της διατήρησης της βιοποικιλότητας της Ελλάδας».

Η ανακοίνωση είναι διαθέσιμη εδώ:
https://biodiversity-greece.gr/wp-content/uploads/2025/02/BioSpace25_LIFE-EL-BIOS_POSTER-1.pdf

Το Πρόγραμμα του Συνεδρίου είναι διαθέσιμο εδώ:
https://biospace25.esa.int/#programme.

ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΟΥ ΜΓΦΙ ΣΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ

Το Μουσείο συμμετείχε σε πρόγραμμα κατάρτισης με τίτλο «Τεχνικές DNA barcoding & γονιδιωματικής ανάλυσης», που διοργάνωσαν τα Τμήματα Βιολογίας, Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος και το Κέντρο Διεπιστημονικής Έρευνας και Καινοτομίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης στις 12 & 13 Φεβρουαρίου 2025, στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος «Biodiversity Genomics Europe (BGE)». Στην κατάρτιση συμμετείχε η κ. Ράνια Λόρτου από το ΜΓΦΙ-ΕΚΒΥ.

Κατά τη διάρκεια του προγράμματος παρουσιάστηκαν πρωτόκολλα για DNA barcoding (απομόνωση υψηλής ποιότητας DNA, μέθοδοι ενίσχυσης γονιδίων στόχων ανάλογα με το είδος του οργανισμού και προετοιμασία βιβλιοθηκών για την τοποθέτηση δειγμάτων στον αλληλουχητή), λήφθηκαν οι αλληλουχίες των γονίδιων στόχων, τέθηκαν σε επεξεργασία με εργαλεία βιοπληροφορικής και αναλύθηκε ο τρόπος να κατατίθενται σε βάσεις γενετικών δεδομένων. Παρουσιάστηκαν, επίσης, λογισμικά και εργαλεία βιοπληροφορικής για ανάλυση ολόκληρων γονιδιωμάτων και δόθηκαν λεπτομέρειες από τα πρωτόκολλα για απομόνωση DNA που προορίζεται για αλληλούχηση γονιδιώματος.

Τα νέα του Πεδίου

ΛΙΜΝΗ ΚΑΣΤΟΡΙΑ

Τον Φεβρουάριο ολοκληρώθηκαν οι μετρήσεις της χειμερινής περιόδου, που διεξάγονται στο πλαίσιο του Εθνικού Δικτύου Παρακολούθησης των Λιμνών, το οποίο τέθηκε σε λειτουργία το 2012.

Η Καστοριά είναι μία ρηχή λίμνη, με επιφάνεια περίπου 30 km2, μέσο βάθος 3,7 m και μέγιστο βάθος 10 m, ανάλογα με τη διακύμανση της στάθμης. Περιλαμβάνεται στο Δίκτυο NATURA 2000 και στις όχθες της, κοντά στο χωριό Δισπηλιό, βρίσκεται νεολιθικός λιμναίος οικισμός που χρονολογείται από την 6η χιλιετία π.Χ.

Οι μετρήσεις φυσικοχημικών παραμέτρων, στη λίμνη και στο εργαστήριο, συμβάλλουν στην εκτίμηση της πίεσης του ευτροφισμού και στην αξιολόγηση της οικολογικής ποιότητας των νερών της. Μέσω αναλύσεων δειγμάτων νερού, που αποστέλλονται στο Γενικό Χημείο του Κράτους, αξιολογείται και η χημική ποιότητα των νερών της.

Με βάση τα αποτελέσματα, η οικολογική ποιότητα της λίμνης είναι μέτρια και η χημική ποιότητα των υδάτων της καλή.

ΔΑΣΟΣ ΣΥΓΓΡΟΥ

Την Τρίτη 25 Φεβρουαρίου 2025, οι Φίλοι του Δάσους Συγγρού, σε συνεργασία με το Εθνικό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Γουλανδρή και το Ελληνικό Κέντρο Δακτυλίωσης Πουλιών, με την επιστημονική καθοδήγηση της Δρ Μαρίας Δημάκη, υπεύθυνης του Τμήματος Χερσαίας Ζωολογίας του Μουσείου, τοποθέτησαν στο δάσος τεχνητές φωλιές για τα πουλιά.

Δεκαπέντε ξύλινες φωλιές, μικρού μεγέθους για καλόγερους, γαλαζοπαπαδίτσες, ελατοπαπαδίτσες και άλλα μικροπούλια, καθώς και μεγαλύτερες για τσαλαπετεινούς και άλλα πουλιά, τοποθετήθηκαν σε επιλεγμένες θέσεις, ώστε να προσελκύσουν περισσότερα πουλιά για φώλιασμα σ’ αυτή την πολύτιμη νησίδα βιοποικιλότητας της Αττικής.

Θερμές ευχαριστίες προς όλους τους εθελοντές και το ΙΓΕ (Ινστιτούτο Γεωπονικών Επιστημών) για την υποστήριξη.

ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΤΗ ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ

Στις 27 Φεβρουαρίου 2025, στη Ρώμη, τα μέρη της Σύμβασης για τη Βιολογική Ποικιλότητα συμφώνησαν για τη στρατηγική χρηματοδότησης, που απαιτείται για την προστασία της βιοποικιλότητας και την επίτευξη των στόχων του Παγκόσμιου Πλαισίου Βιοποικιλότητας Κουνμίνγκ-Μόντρεαλ, κλείνοντας με επιτυχία τις εργασίες της Διάσκεψης των Συμβαλλόμενων Μερών της Σύμβασης για τη Βιολογική Ποικιλότητα (COP16), που είχε ανασταλεί στο Κάλι της Κολομβίας το 2024.

Οι κυβερνήσεις συμφώνησαν για την πορεία που πρέπει να ακολουθηθεί προκειμένου να εξευρεθούν οι απαραίτητοι πόροι για τη διατήρηση της βιοποικιλότητας. Κατέληξαν σε συμφωνίες σχετικά με τη χρηματοδότηση έργων προστασίας, παρακολούθησης, αναφοράς και αξιολόγησης, καθώς και για τους δείκτες με τους οποίους θα μετρηθεί η πρόοδος προς την εφαρμογή του Παγκόσμιου Πλαισίου Βιοποικιλότητας. «Αυτές οι ημέρες εργασίας στη Ρώμη απέδειξαν τη δέσμευση των μερών να προχωρήσουν στην εφαρμογή του Παγκόσμιου Πλαισίου Βιοποικιλότητας. Μόνο αν δουλέψουμε όλοι μαζί, μπορούμε να κάνουμε την Ειρήνη με τη Φύση πραγματικότητα», δήλωσε η Σουζάνα Μουχαμάντ, Πρόεδρος της Διάσκεψης.

Περισσότερα εδώ: https://www.cbd.int/article/cop16-resumed-session-closing-2025

Η Ροδόπη δεν «πάγωσε» την εποχή των Παγετώνων και πολλά φυτά και ζώα βρήκαν καταφύγιο στην περιοχή, όταν η Βόρεια και Κεντρική Ευρώπη καλύφθηκε από τους πάγους! Στο Εθνικό Πάρκο η βλάστηση του βορρά συναντά τη βλάστηση του νότου. Από τις χαμηλές πλαγιές ως τις ψηλότερες κορυφές, σε μια απόσταση μικρότερη από 40 χιλιόμετρα, είναι σαν να ταξιδεύεις από τη ζεστή Μεσόγειο με τα αείφυλλα πλατύφυλλα ως τη Ρωσία και τη Σκανδιναβία με τα ψυχρόβια κωνοφόρα. Δένδρα κοινά, αλλά και δένδρα που τα συναντάς λιγότερο συχνά ή και καθόλου στην υπόλοιπη χώρα σχηματίζουν στη Ροδόπη πλούσια και πολύτιμα δάση, από τα πιο φυσικά της Ευρώπης.

Οι ειδικοί χαρακτηρίζουν την αβερλία της Ροδόπης (Haberlea rhodopensis) ως ζωντανό «απολίθωμα», καθώς πρωτοεμφανίσθηκε εκατομμύρια χρόνια πριν και επιβιώνει ως σήμερα. Η ικανότητα αυτή της έχει προσδώσει και την ονομασία «λουλούδι του Ορφέα», ο οποίος έφτασε ως τον Κάτω Κόσμο για να φέρει πίσω την αγαπημένη του Ευρυδίκη.

Μεγάλη φωτό: Mικτό Δάσος Ροδόπης, ΕΚΒΥ, Λάμπρος Λογοθέτης
Μικρή φωτό: Δάσος Φρακτού, ΕΚΒΥ, Λάμπρος Λογοθέτης